Marathi govt jobs   »   Study Materials   »   Election Commission of India (ECI)

Election Commission of India (ECI), भारतीय निवडणूक आयोग

The Election Commission of India is an autonomous constitutional authority responsible for administering Union and State election processes in India. The body administers elections to the Lok Sabha, Rajya Sabha, and State Legislative Assemblies in India, and the offices of the President and Vice President in the country. In this article, you get detailed information about the Election Commission of India (ECI) 

Election Commission of India (ECI)
Category Study Material
Subject Indian Polity
Exam All Competitive Exams
Name Election Commission of India (ECI)

Election Commission of India (ECI)

Election Commission of India (ECI): महाराष्ट्रातील MPSC राज्यसेवा परीक्षा, MPSC गट बMPSC गट क च्या परीक्षा, तसेच इतर सरळ सेवा स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने भारतीय राज्यघटना हा खूप महत्वाचा विषय आहे. भारतीय राज्यघटना या विषयात, महत्वाचे कायदे, मुलभूत हक्क, राष्ट्रपती, पंतप्रधान, न्यायव्यवस्था, पंचायत राज, महालेखापाल, संघ लोकसेवा आयोग, राज्य लोकसेवा आयोग व भारतीय निवडणूक आयोग यासर्व महत्वपूर्ण घटकांचा समावेश होते. आज या लेखात आपण भारतीय निवडणूक आयोग (Election Commission of India (ECI)) याबद्दल संपूर्ण माहिती जसे की, Election Commission of India चा इतिहास, संसदीय तरतूद, भारतीय निवडणूक आयोगाची संरचांना याबद्दल माहिती पाहणार आहोत.

Election Commission of India (ECI) | भारतीय निवडणूक आयोग

Election Commission of India (ECI): भारतीय निवडणूक आयोग (Election Commission of India (ECI)) ही भारत सरकारच्या अखत्यारीतील एक स्वायत्त घटनात्मक संस्था आहे. संविधानाने कलम 324 अन्वये भारतीय निवडणूक आयोगाची निर्मिती केली. निवडणुक आयोगाला भारतीय संविधानाच्या चार स्तंभांपैकी एक मानले जाते. भारतातील निवडणुकींसाठी निवडणूक आयोग सर्वस्वी जबाबदार आहे. निवडणूक आयोगामध्ये मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि राष्ट्रपती नेमतील इतके अन्य निवडणूक आयुक्त यांच्यासह एक निवडणूक आयोग बनतो. ऑक्टोबर इ.स. 1993 पासून दोन निवडणूक आयुक्त नेमण्याची प्रथा पडली (1989 मध्ये-दोन अन्य निवडणूक आयुक्त नेमले होते). तसेच एका अद्यादेशाद्वारे त्यांना मुख्य निवडणूक आयुक्त सारखाच दर्जा व स्थान देण्यात आले.

Election Commission of India (ECI): Study Material for MPSC Group B and Group C | भारतीय निवडणूक आयोग_40.1
Adda247 Marathi App

Background of ECI | ECI ची पार्श्वभूमी

Background of ECI: भारतीय निवडणूक आयोग (Election Commission of India) साठी काही ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आहे. ECI बद्दल काही महत्वपूर्ण तथ्य खालीलप्रमाणे आहे.

  • भारतीय संविधानाच्या तरतुदी नुसार 25 जानेवारी 1950 रोजी स्थापना करण्यात आली.
  • 1989 पर्यंत, हा एकल-सदस्यीय आयोग होता जो निवडणूक आयुक्त दुरुस्ती कायदा 1989 द्वारे तीन सदस्यांपर्यंत विस्तारित करण्यात आला.
  • नंतर 1990 मध्ये, निवडणूक आयुक्तांची (EC) दोन पदे रद्द करण्यात आली परंतु पुन्हा 1993 मध्ये, अध्यक्षांनी आणखी दोन EC नियुक्त केले. तेव्हापासून, ECI मध्ये एक CEC आणि दोन EC आहेत.

Constitutional provisions of Election Commission of India | भारतीय निवडणूक आयोगाबद्दल घटनात्मक तरतुदी

Constitutional provisions of Election Commission of India: भारतीय निवडणूक आयोग (Election Commission of India) याची स्थापना संविधानातील कुठल्या कलमा अंतर्गत झाली. संविधानाचा कोणता भात भारतीय निवडणूक आयोगाशी संबंधित आहे याबद्दल परीक्षेत नेहमी प्रश्न विचारल्या जातात. ही सर्व माहिती खालील प्रमाणे आहे.

संबंधित भाग 

  • भारतीय संविधानाचा भाग XV: निवडणुकांशी संबंधित आहे, आणि या प्रकरणांसाठी एक आयोग स्थापन करतो.
  • घटनेचे कलम 324 ते 329: आयोग आणि सदस्य यांचे अधिकार, कार्य, कार्यकाळ, पात्रता इत्यादींशी संबंधित आहे.

संबंधित कलम 

                                        Election Commission of India शी संबंधित कलम
324 निवडणुकीचे देखरेख, दिशा आणि नियंत्रण हे निवडणूक आयोगाकडे सोपवले जावे.
325 कोणतीही व्यक्ती धर्म, वंश, जात किंवा लिंग या कारणास्तव विशेष मतदार यादीमध्ये समाविष्ट होण्यासाठी अपात्र किंवा दावा करू शकत नाही.
326 लोकांच्या सभागृहाच्या आणि राज्यांच्या विधानसभांच्या निवडणुका प्रौढ मताधिकाराच्या आधारावर व्हाव्यात.
327 विधानमंडळाच्या निवडणुकांच्या संदर्भात तरतूद करण्याचा संसदेचा अधिकार.
328 अशा विधानमंडळाच्या निवडणुकांच्या संदर्भात तरतूद करण्याचा राज्याच्या विधिमंडळाचा अधिकार.
329 निवडणूक प्रकरणांमध्ये न्यायालयांच्या हस्तक्षेपास प्रतिबंध.

Chief Minister Role and Function

Organizational structure of ECI | ECI ची संस्थात्मक रचना

Organizational structure of ECI: ECI ची संस्थात्मक रचना खालील प्रमाणे आहे.

Election Commission of India (ECI): Study Material for MPSC Group B and Group C | भारतीय निवडणूक आयोग_50.1
भारतीय निवडणूक आयोगाची संरचना
  • ECI मध्ये एक मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि दोन निवडणूक आयुक्त असतात.
  • सचिवालय: याचे नवी दिल्ली येथे एक समर्पित सचिवालय आहे.
  • राज्य स्तरावर, ECI ला मुख्य निवडणूक अधिकारी (CEO) द्वारे सहाय्य केले जाते जे सामान्यतः IAS दर्जाचे अधिकारी असतात.
  • मतदारसंघ स्तरावर, ECI राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेश सरकारशी सल्लामसलत करून रिटर्निंग ऑफिसर आणि सहाय्यक रिटर्निंग ऑफिसर नियुक्त करते.

Chief Electoral Officer | मुख्य निवडणूक अधिकारी

Chief Electoral Officer: भारताचे मुख्य निवडणूक आयुक्त हे भारतीय निवडणूक आयोगचे आयुक्त आहे. तो सहसा भारतीय नागरी सेवेचा सदस्य असतो आणि बहुतेक भारतीय प्रशासकीय सेवेतून असतो. भारताचे पहिले निवडणूक आयुक्त सुकुमार सेन होते.

Chief Election Commissioner of India

राजीव कुमार हे भारताचे सध्याचे मुख्य निवडणूक अधिकारी आहे. ते भारताचे 25 वे मुख्य निवडणूक अधिकारी आहे. ते 15 मे 2022 रोजी भारताचे मुख्य निवडणूक अधिकारी झाले.

Election Commission of India (ECI): Study Material for MPSC Group B and Group C | भारतीय निवडणूक आयोग_60.1
राजीव कुमार

Chief Electoral Officer, Maharashtra

श्री. श्रीकांत देशपांडे हे महाराष्ट्राचे प्रधान सचिव आणि मुख्य निवडणूक अधिकारी आहेत.

Election Commission of India (ECI): Study Material for MPSC Group B and Group C | भारतीय निवडणूक आयोग_70.1
श्रीकांत देशपांडे

Appointment and removal of Election Commissioner | निवडणूक अधिकाऱ्याची नियुक्ती आणि पदच्युत करणे

Appointment and removal of Election Commissioner: भारतीय निवडणूक आयोग (Election Commission of India) मध्ये निवडणूक अधिकाऱ्याची नियुक्ती आणि पदच्युत करण्याविषयी काही नियम आहेत ते खालील प्रमाणे आहे.

नियुक्ती:

  • मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि निवडणूक आयुक्त यांची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती करतात. त्यांचा कालावधी सहा वर्षे किंवा 65 वर्षे वयापर्यंत, यापैकी जे आधी असेल ते निश्चित आहे.
  • ते समान दर्जा उपभोगतात आणि त्यांना भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांप्रमाणे वेतन आणि भत्ते मिळतात.

काढण्याची प्रक्रिया:

  • मुख्य निवडणूक आयुक्त: त्यांना संसदेद्वारे सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाप्रमाणेच काढून टाकण्याच्या प्रक्रियेद्वारेच पदावरून दूर केले जाईल.
  • मुख्य निवडणूक आयुक्त कारणास्तव संसदेने दत्तक एक गती माध्यमातून कार्यालय काढले जाऊ शकते ठरले दुर्वर्तन किंवा असमर्थता . काढणे आवश्यक आहे 2 / उपस्थित व मतदान करणा-3 सदस्य एक विशेष बहुतांश द्वारे समर्थीत एकूण शक्ती 50% पेक्षा जास्त मंदिराच्या.
  • इतर निवडणूक आयुक्त: CEC च्या शिफारशीनुसार त्यांना राष्ट्रपती पदावरून काढून टाकू शकतात.

Key functions of ECI | ECI ची मुख्य कार्ये

Key functions of ECI: ECI ची कार्ये खाली मुद्देसूद दिली आहेत.

  • निवडणुका मुक्त आणि निष्पक्षपणे पार पडतील याची खात्री करणे. या उद्देशासाठी, अधीक्षकांना अधिकार आणि कर्तव्ये सोपविण्यात आली आहेत.
  • ECI नियतकालिक आणि वेळेवर निवडणुका आयोजित करण्यासाठी निवडणूक वेळापत्रक ठरवते, मग ते सार्वत्रिक असो किंवा पोटनिवडणुका.
  • राजकीय पक्षांना मान्यता प्रदान करणे आणि त्यांना निवडणूक चिन्हांचे वाटप करणे तसेच त्यांच्याशी संबंधित वाद मिटवणे यासाठी जबाबदार आहे .

सल्लागार कार्यक्षेत्र: आयोग अध्यक्षांना (राज्य विधानमंडळाच्या बाबतीत राज्यपालांना) निवडणुकीनंतरच्या संसदेच्या सदस्यांच्या अपात्रतेशी संबंधित विषयांवर सल्ला देतो.

  • आणीबाणीचा कालावधी एक वर्षानंतर वाढवण्यासाठी राष्ट्रपती राजवटीत असलेल्या राज्यात निवडणुका घेता येतील का, असा सल्लाही ते राष्ट्रपतींना देते.

आदर्श आचारसंहिता (ECI):

  • राजकीय पक्ष आणि उमेदवारांसाठी निवडणुकीत ECI द्वारे जारी केले जाते जेणेकरुन कोणीही अनुचित व्यवहार करू नये किंवा सत्तेत असलेल्यांकडून अधिकारांचा स्वैर दुरुपयोग होऊ नये.
Election Commission of India (ECI): Study Material for MPSC Group B and Group C | भारतीय निवडणूक आयोग_80.1
Adda247 Marathi Telegram

Computer Awareness 2022

Study Material for All MPSC Exams |  MPSC च्या सर्व परीक्षांसाठी अभ्यास साहित्य

Study Material for All MPSC Exams: तुमच्या अभ्यासाच्या तयारीला गती देण्यासाठी Adda247 मराठी सर्व विषयातील महत्वाचे टॉपिक कव्हर करणार आहे. त्याच्या सर्व लिंक तुम्ही खालील तक्त्यात पाहू शकता आणि दररोज यात भर पडणार आहे. त्यामुळे तुम्ही Adda 247 मराठी च्या अधिकृत वेबसाईट ला भेट द्या. यामुळे तुम्हाला MPSC राज्यसेवा पुर्व परीक्षा 2022 व तसेच आगामी MPSC च्या सर्व स्पर्धा परीक्षेत जास्त गुण मिळवण्यास मदत होईल.

District wise List of Maharashtra Dams
Maharashtra Transport, National and State Highways in Maharashtra
List of Countries and their Parliaments Maratha Empire – History, Rulers, Rise, Administration
First Anglo-Maratha War- Background, Causes, Treaty and Outcomes
List of National Highways in India (Updated)
List Of Countries And Their Parliaments Famous Books and Authors
Marathi Writers, their Books, and Nicknames What is the Population of Maharashtra?
Periodic Table of Elements: Groups, Properties And Laws
Fundamental Duties: Article 51A 
Important Days in July 2022 List Of Indian Cities On Rivers Banks
One Liner Questions on Monthly Current Affairs
Classical and Folk Dances of India
Important Articles of Indian Constitution 2022 How many Dams in Maharashtra?
National Waterways in India 2022 Economic Survey of Maharashtra 2021-22
List of Cities in Maharashtra
List of Presidents of India from 1947 to 2022
Anti-Defection Law, Schedule, Constitutional Amendment And Article President’s Rule In A State
List of Indian Cities on Rivers Banks
List of Governors of Maharashtra
Parliament of India: Lok Sabha Parliament of India: Rajya Sabha
Satavahana Dynasty Nuclear Power Plant in India 2022
Nuclear Power Plant in India 2022
One Liner Questions on Monthly Current Affairs
How Many Dams In Maharashtra? States And Their Capitals, 28 States And 8 Union Territories In India 2022
Maharashtra Legislature What Is The Capital Of Maharashtra?
Dams in Maharashtra Panchayat Raj Comparative Study
How Many Airports In Maharashtra?
How Many National Park In Maharashtra?
State Wise List Of Highest Mountain Peaks In India Panchayat Raj Comparative Study
Chief Minister Role and Function
How many Forts in Maharashtra?
List Of Governors Of Maharashtra
Bird Sanctuary In India 2022
Marathi Grammar For Competitive Exam Part 1 Marathi Grammar For Competitive Exam Part 2
Marathi Grammar For Competitive Exam Part 3 What Is The Language Of Maharashtra
List of top 10 tallest statues in the world Chief Minister and Governor List 2022
Important Events Of Indian Freedom Struggle List Of First In India: Science, Governance Defence, Sports
Dams And Reservoirs, Check List Of Dams And Reservoirs In India Important Newspapers in Maharashtra
Parliament of India: Rajya Sabh
Parliament of India: Lok Sabha
Important Boundary Lines
River System In Konkan Region Of Maharashtra
Famous Books And Authors
Socio-Religious Movements In India

FAQs Election Commission of India (ECI)

Q1. भारतीय निवडणूक आयोगाची स्थापना कधी झाली?

Ans. भारतीय निवडणूक आयोगाची स्थापना 25 जानेवारी 1950 रोजी झाली.

Q2. भारताचे सध्याचे मुख्य निवडणूक अधिकारी कोण आहे?

Ans. सुशील चंद्रा हे भारताचे सध्याचे मुख्य निवडणूक अधिकारी आहे

Q3. महाराष्ट्राचे प्रधान सचिव आणि मुख्य निवडणूक अधिकारी कोण आहेत?

Ans. श्रीकांत देशपांडे हे महाराष्ट्राचे प्रधान सचिव आणि मुख्य निवडणूक अधिकारी आहेत.

Q4. अशीच महत्वपूर्ण लेख मला कुठे पाहायला मिळेल?

Ans. Adda 247 मराठी च्या अधिकृत वेबसाईट वर तुम्हाला सर्व स्पर्धा परीक्षांचे नोटीफिकेशन, अभ्यासक्रम, मागील वर्षीच्या प्रश्नपत्रिका व अभ्यास साहित्य मिळेल.

YouTube channel- Adda247 Marathi

Adda247 मराठी App | Add247Marathi Telegram group

Election Commission of India (ECI): Study Material for MPSC Group B and Group C | भारतीय निवडणूक आयोग_90.1
MPSC Exam Prime Test Pack for Maharashtra exams

Sharing is caring!

FAQs

When was the Election Commission of India established?

The Election Commission of India was established on 25 January 1950.

Who is the current Chief Electoral Officer of India?

Sushil Chandra is the current Chief Electoral Officer of India

Who is the Principal Secretary and Chief Electoral Officer of Maharashtra?

Shrikant Deshpande is the Principal Secretary and Chief Electoral Officer of Maharashtra.

Where can I find such an important article?

On the official website of Adda 247 Marathi you will find notifications of all competitive examinations, syllabus, previous year's question papers and study materials.

Download your free content now!

Congratulations!

Election Commission of India (ECI): Study Material for MPSC Group B and Group C | भारतीय निवडणूक आयोग_110.1

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी- जानेवारी 2023

Download your free content now!

We have already received your details!

Election Commission of India (ECI): Study Material for MPSC Group B and Group C | भारतीय निवडणूक आयोग_120.1

Please click download to receive Adda247's premium content on your email ID

Incorrect details? Fill the form again here

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी- जानेवारी 2023

Thank You, Your details have been submitted we will get back to you.