महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) | Important Rivers in Maharashtra_00.1
Marathi govt jobs   »   Study Materials   »   Important Rivers in Maharashtra

महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) | Important rivers in Maharashtra (origin, length, area, tributaries)

Important rivers in Maharashtra (origin, length, area, tributaries) | महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम,लांबी,क्षेत्र,उपनद्या) | Revision Material for MPSC: महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाने महाराष्ट्र दुय्यम सेवा गट ब संयुक्त पूर्व परीक्षा तारीख जाहीर केली आहे. गट ब 2020-21 संयुक्त पूर्व परीक्षा ही 4 सप्टेंबर, 2021 रोजी होणार आहे. MPSC Group B Combined पूर्व परीक्षेसाठी प्रवेशपत्र 25 ऑगस्ट 2021 रोजी महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाने (MPSC) द्वारे जारी करण्यात आले आहे.

संयुक्त पूर्व परीक्षा 2020-21 प्रवेश प्रमाणपत्र 

Important rivers in Maharashtra (origin, length, area, tributaries) | महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम,लांबी,क्षेत्र,उपनद्या) (MPSC Group B संयुक्त पूर्वपरीक्षेकरिता अत्यंत महत्त्वाचे)

MPSC गट ब च्या संयुक्त पूर्व परीक्षेसाठी खूप कमी वेळ उरला आहे. आता या कमी वेळात जेवढा जास्त सराव आणि उजळणी करता येईल तेवढा जास्त सराव आणि उजळणी केली पाहिजे. तुमच्या तयारीला आणि सरावाला मदत मिळावी यासाठी Adda247-मराठी तुमच्यासाठी घेऊन येत आहे; Important rivers in Maharashtra (origin, length, area, tributaries) | महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम,लांबी,क्षेत्र,उपनद्या).

महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे घाटरस्ते: घाटाचे नाव व जोडली जाणारी ठिकाणे | Important Passes in Maharashtra

Important rivers in Maharashtra | उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या

महाराष्ट्र राज्य नद्यांनी समृद्ध असे राज्य आहे. संपूर्ण भारतातील अत्यंत महत्त्वाच्या दोन नद्या (गोदावरी आणि कृष्णा) येथे उगम पावतात. नद्यांनी वाहून आणलेल्या गाळाने महाराष्ट्राची जमीन सुपीक बनविली आहे आणि या नद्यांनी महाराष्ट्राच्या आर्थिक-राजकीय-सांस्कृतिक जडणघडणीत खूप मोठे योगदान दिले आहे. महाराष्ट्रातील नद्यांचे त्यांच्या वहनाच्या दिशेनुसार पूर्व वाहिनी, पश्चिम वाहिनी, दक्षिण वाहिनी आणि उत्तर वाहिनी असे वर्गीकरण करता येते. MPSC च्या सर्व परीक्षांच्या दृष्टीने महाराष्ट्राची नदीप्रणाली हा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे आणि या भागावर राज्यासेवेच्या सर्व परीक्षांमध्ये दरवर्षी अनेक प्रश्न विचारले जातात. यामध्ये नदीचा उगम, तिची लांबी, तिने व्यापलेले क्षेत्रफळ आणि तिच्या उपनद्या असे विविध प्रकारचे प्रश्न विचारले जातात. या लेखात आपण महाराष्ट्र राज्यातील महत्त्वाच्या नद्या, त्यांची उगमस्थाने, एकूण लांबी, क्षेत्रफळ आणि उपनद्या ही भौगोलिकदृष्ट्या महत्त्वाची माहिती बघणार आहोत.

महाराष्ट्रातील प्रमुख नद्यांनी व्यापलेले खोरे:

  1. गोदावरी= 49.5%
  2. भीमा-कृष्णा = 22.6%
  3. तापी-पूर्णा = 17.6%
  4. कोकणातील नद्या = 10.7%
  5. नर्मदा = 0.5%

महाराष्ट्रातील महत्त्वाची वृत्तपत्रे: स्थापना वर्ष, स्थळ आणि संस्थापक

महाराष्ट्रातील नदीप्रणाली:

1. नर्मदा नदी प्रणाली | Narmada River System

महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) | Important Rivers in Maharashtra_50.1
नर्मदा नदी प्रणाली | Narmada River System
  • उगम: – अमरकंटक, सातपुडा पर्वत रांग, मध्य प्रदेश
  • लांबी: – एकूण = 1315 किमी  महाराष्ट्रातील लांबी = 54 किमी
  • विस्तार: – विंध्य पर्वत आणि सातपुडा पर्वत खचदारीतून वाहते.महाराष्ट्रातील नंदुरबार जिल्ह्यातील वायव्य भागातून जाते.
  • महाराष्ट्रातील उपनद्या: – डाव्या तीरावरून – उदई व देवगंगा

उजव्या तीरावरून – तवा

 

2. तापी-पूर्णा नदी प्रणाली | Tapi-Purna River System

महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) | Important Rivers in Maharashtra_60.1
तापी-पूर्णा नदी प्रणाली | Tapi-Purna River System
  • उगम: – तापी = मुलताई, बैतुल मध्यप्रदेश (महादेव डोंगररांगा)
  • लांबी: – एकूण = 724 किमी. महाराष्ट्रातील लांबी = 208 किमी
  • विस्तार: – अमरावती àजळगावàधुळेàनंदुरबार (नंदुरबार जिल्ह्यातील तळोदा तालुक्यात गुजरात मध्ये प्रवेश)
  • क्षेत्रफळ: – 51504 किमी2 (भारतातील)
  • महाराष्ट्रातील उपनद्या: – डाव्या तीरावरून – पूर्णा, गिरणा, बोरी, पांझरा, बुराई, वाघुर, अंजनी, शिवा.

उजव्या तीरावरून – अरुणावती, गोमाई, मोर, वाकी, गुळी, अनेर.

2.1. पूर्णा नदी

  • उगम: – मेळघाट (अमरावती)
  • प्रवाह: – अमरावती,अकोला, बुलढाणा, जळगाव
  • उपनद्या: – डाव्या तीरावरून – नंदवन, भुलेश्वरी, शहानुर, चंद्रभागा, निपाणी

उजव्या तीरावरून – मोरणा, मणा, काटेपुर्णा, पेढी, उमा, नळगंगा, ज्ञानगंगा, विश्वगंगा, बाणगंगा

3. गोदावरी नदी प्रणाली | Godavari River System

महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) | Important Rivers in Maharashtra_70.1
गोदावरी नदी प्रणाली | Godavari River System
  • उगम: – नाशिक जिल्ह्यात त्र्यंबकेश्वर येथे
  • लांबी: – एकूण = 1450 किमी     महाराष्ट्रातील लांबी = 668 किमी
  • क्षेत्रफळ: – एकूण= 313389 किमी2  महाराष्ट्रातील क्षेत्रफळ = 152588 किमी2      
  • प्रवाह: – नाशिक à अहमदनगर à औरंगाबाद à जालना à बीड à परभणी à नांदेड à तेलंगण à गडचिरोली
  • उपनद्या: – डाव्या तीरावरून – दक्षिण पूर्णा, दुधना, मन्याड, कादवा, शिवना, खाम, दुधगंगा, प्राणहिता

उजव्या तीरावरून – दारणा, प्रवरा, सिंदफणा, मांजरा

3.1. वर्धा-वैनगंगा-पैनगंगा नदीप्रणाली

  • गोदावरी नदीचे उपखोरे आणि विदर्भातील सर्वात महत्त्वाची नदीप्रणाली
  • उगम: – वर्धा = महादेव डोंगररांगा, बैतुल, मध्य प्रदेश

वैनगंगा = शिवनी, मैकल डोंगर, मध्य प्रदेश

पैनगंगा = अजिंठा डोंगररांगा, बुलढाणा

  • लांबी: – वर्धा = 455 किमी (राज्यातील सर्वात लांब दक्षिण वाहिनी नदी)

पैनगंगा = 676 किमी (विदर्भातील सर्वात लांब पूर्व वाहिनी नदी)

वैनगंगा = 295 किमी

  • क्षेत्रफळ: – वर्धा-वैनगंगा-पैनगंगा खोरे = 46186 किमी2
  • उपनद्या:

A) वर्धा नदी: – बोर, वेण्णा, इराई (डाव्या तीरावरून)

रामगंगा, पैनगंगा, निरगुंडा (उजव्या तीरावरून)

B) वैनगंगा नदी: – चुलबंद, वाघ, गाढवी, खोब्रागडी (डाव्या तीरावरून)

कन्हान, मूल, सुर, बावनथडी (उजव्या तीरावरून)

C) पैनगंगा नदी: – अरुणावती, अडाण, विदर्भी, खुनी (डाव्या तीरावरून)

कयाधू (उजव्या तीरावरून)

भारतातील महत्त्वाच्या नद्या: पहिल्या दहा लांब नद्यांची यादी

4. भीमा नदी प्रणाली | River Bhima System

महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) | Important Rivers in Maharashtra_80.1
भीमा नदी प्रणाली | River Bhima System
  • उगम: – भीमाशंकर (पुणे जिल्हा)
  • लांबी: – एकूण = 860 किमी महाराष्ट्रातील लांबी = 451 किमी
  • क्षेत्रफळ: – एकूण= 77000 किमी2   महाराष्ट्रातील क्षेत्रफळ = 46184 किमी2
  • प्रवाह: – पुणे, सोलापूर, अहमदनगर, सातारा, सांगली, बीड, उस्मानाबाद
  • उपनद्या: – डाव्या तीरावरून – घोड, सीना

उजव्या तीरावरून – भामा, इंद्रायणी, मुळा-मुठा, नीरा

5. कृष्णा नदी प्रणाली | Krishna River System

महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) | Important Rivers in Maharashtra_90.1
कृष्णा नदी प्रणाली | Krishna River System
  • उगम: – सह्याद्री पर्वतात महाबळेश्वर जवळ
  • लांबी: – एकूण = 1401 किमी   महाराष्ट्रातील लांबी = 282 किमी
  • क्षेत्रफळ: – एकूण= 259600 किमी2      महाराष्ट्रातील क्षेत्रफळ = 28700 किमी2
  • उपनद्या: – डाव्या तीरावरून – येरळा, भीमा

उजव्या तीरावरून – वेण्णा, कोयना, वारणा, पंचगंगा, वेदगंगा, घटप्रभा

या लेखात दिलेल्या माहितीच्या आधारे आपण महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्यांची (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) उजळणी करू शकता. येणाऱ्या संयुक्त पूर्व परीक्षेत या घटकावर आधारित कमीत कमी दोन प्रश्न विचारले जातात त्यामुळे या लेखाचा आपल्याला फायदा होईल.

तुम्ही खालील ब्लॉग चा देखील उपयोग करू शकता 

महाराष्ट्रातील महत्वाचे दिवस

भारतातील महत्त्वाच्या नद्या: पहिल्या दहा लांब नद्यांची यादी

नदीकाठच्या भारतीय शहरांची यादी

भारतातील शास्त्रीय आणि लोक नृत्य

आपली राज्यघटना: मांडणी, स्रोत, भाग, कलम आणि परिशिष्ट

————————————————————————————————————————–

Adda247 मराठी App | Add247Marathi Telegram group

YouTube channel- Adda247 Marathi

केवळ सरावच परीक्षेत चांगले गुण मिळण्यास मदत करू शकतो

सराव करा

महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) | Important Rivers in Maharashtra_100.1
MPSC Combined Group B Prelims 2021 Online Test Series

Sharing is caring!

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी-सप्टेंबर 2021

×

Download success!

Thanks for downloading the guide. For similar guides, free study material, quizzes, videos and job alerts you can download the Adda247 app from play store.

Thank You, Your details have been submitted we will get back to you.

Was this page helpful?

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Login

OR

Forgot Password?

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Sign Up

OR
Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Forgot Password

Enter the email address associated with your account, and we'll email you an OTP to verify it's you.


Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Enter OTP

Please enter the OTP sent to
/6


Did not recive OTP?

Resend in 60s

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Change Password



Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Almost there

Please enter your phone no. to proceed
+91

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Enter OTP

Please enter the OTP sent to Edit Number


Did not recive OTP?

Resend 60

By skipping this step you will not recieve any free content avalaible on adda247, also you will miss onto notification and job alerts

Are you sure you want to skip this step?

By skipping this step you will not recieve any free content avalaible on adda247, also you will miss onto notification and job alerts

Are you sure you want to skip this step?