National Rural Health Mission: Different Programmes Under NHRM Part 3_00.1
Marathi govt jobs   »   Study Materials   »   Different Programmes Under NHRM Part 3

राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान अंतर्गत विविध कार्यक्रम: भाग 3 | National Rural Health Mission: Different Programme Under NHRM Part 3 : Study Material for Arogya and ZP Bharati

National Rural Health Mission: Different Schemes Under NHRM Part 2 : Study Material for Arogya and ZP Bharati: आरोग्य व जिल्हा परिषद परीक्षा मध्ये तांत्रिक विषयांमध्ये एकूण 40 प्रश्न विचारले जातात  त्यात सगळ्यात जास्त विचारला जाणारा टॉपिक म्हणजे सरकारी योजना. यावर एकूण 9-10 प्रश्न विचारले जातात त्यामुळे हा विषय गेम चेंजर ठरू शकतो.  याचा अभ्यास करणे आपल्याला फार आवश्यक आहे. Adda 247 मराठी, सर्व तांत्रिक विषयाचे  टॉपिक कव्हर करणार आहे. आज आपण राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान (NHRM) अंतर्गत येणाऱ्या विविध योजना बद्दल या लेखांमध्ये माहिती बघणार आहोत जे तुमच्या मार्कांमध्ये वाढ करू शकतात.

महाराष्ट्र जिल्हा परिषद मेगा भरती 2021 अधिसूचना पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा

National Rural Health Mission: Different Schemes Under NHRM Part 3 | राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान अंतर्गत विविध योजना: भाग 3

National Rural Health Mission: Different Schemes Under NHRM Part 2: आरोग्य विभाग व जिल्हा परिषद विभागामध्ये तांत्रिक विषयामध्ये विविध योजना येतात हे आपण पाहिलेले आहे या सर्व योजना राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान याच्या अंतर्गत येतात आज आपण या लेखांमध्ये काही योजनांची माहिती पाहणार आहोत जेणेकरून हा लेख वाचल्यानंतर तुम्हाला दोन-तीन मार्कांचा नक्की फायदा होईल. राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियानामध्ये  येणाऱ्या विविध योजना/ कार्यक्रम  याबद्दल थोडक्यात पण महत्त्वाची माहिती आपण बघणार आहोत.

महाराष्ट्र ZP भरती 2021 परीक्षेचे स्वरूप आणि अभ्यासक्रम पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा 

National Rural Health Mission (NHRM) Different Schemes Part 3 | राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियांना (NHRM) अंतर्गत विविध योजना

Different Schemes Under National Rural Health Mission (NHRM): आज आपण या लेखामध्ये राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान अंतर्गत  येणाऱ्या विविध कार्याक्रमापैकी तीन महत्त्वाच्या कार्यक्रमांची (Programmes) माहिती बघणार आहोत ते खालील प्रमाणे आहेत.

  • जननी सुरक्षा योजना (Janani Suraksha Yojana)
  • मिशन इंद्रधनुष्य (Mission Indhradhanush)
  • आशा (Accredited Social Health Activist (ASHA))

राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान अंतर्गत विविध कार्यक्रम: भाग 1 पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा

Janani Suraksha Yojana (JSY) | जननी सुरक्षा योजना (JSY) 

Janani Suraksha Yojana (JSY) | जननी सुरक्षा योजना (JSY): जननी सुरक्षा योजना (JSY) राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान (NHM) अंतर्गत सुरक्षित मातृत्व हस्तक्षेप आहे. गर्भवती महिलांमध्ये संस्थात्मक प्रसूतीला प्रोत्साहन देऊन माता आणि बालमृत्यू कमी करण्याच्या उद्देशाने हे राबवले जात आहे. कमी कामगिरी करणारी राज्ये (लो परफॉर्मिंग स्टेट्स (एलपीएस)) वर विशेष लक्ष केंद्रित करून ही योजना सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये (यूटी) लागू आहे. राष्ट्रीय मातृत्व लाभ योजना (NMBS) मध्ये बदल करून जननी सुरक्षा योजना एप्रिल 2005 मध्ये सुरू करण्यात आली. राष्ट्रीय सामाजिक सहाय्य कार्यक्रमाच्या (एनएसएपी) घटकांपैकी एक म्हणून एनएमबीएस ऑगस्ट 1995 मध्ये अंमलात आला. योजना 2001-02 दरम्यान ग्रामीण विकास मंत्रालयाकडून आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण विभागाकडे हस्तांतरित करण्यात आली.

सुरवात : 12 ऑगस्ट 2005

Low Performing State: ज्या राज्यांमध्ये संस्थात्मक प्रसूतीचे प्रमाण 25% किंवा त्यापेक्षा कमी होते त्यांना कमी कामगिरी करणारी राज्ये (LPS) म्हणून संबोधले गेले. ती राज्य खालीलप्रमाणे आहेत.

  • उत्तर प्रदेश
  • उत्तराखंड
  • मध्य प्रदेश
  • छत्तीसगढ
  • बिहार
  • झारखंड
  • राजस्थान
  • ओडिशा
  • आसाम
  • जम्मू
  • काश्मीर

High Performing State: ज्या राज्यांमध्ये संस्थात्मक प्रसूतीचे प्रमाण 25% पेक्षा जास्त होते त्यांना उच्च कार्यक्षम राज्ये  (HPS) म्हणून संबोधले गेले. बाकी सर्व राज्ये ही उच्च कार्यक्षम राज्ये  (HPS) गणली गेली.

उद्दिष्टे:

  • गर्भवती महिलांमध्ये संस्थात्मक प्रसूतीला प्रोत्साहन देऊन माता आणि बालमृत्यू कमी करणे.

लक्ष्य गट व फायदे

गर्भवती महिलांमध्ये संस्थात्मक प्रसूतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी आशा (मान्यताप्राप्त सामाजिक आरोग्य कार्यकर्ता) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या महिला आरोग्य स्वयंसेवकांना ही योजना कामगिरीवर आधारित प्रोत्साहन प्रदान करते. या उपक्रमाअंतर्गत पात्र गर्भवती महिलांना त्यांच्या बँक खात्यांमध्ये थेट JSY लाभ मिळण्याचा अधिकार आहे . मातांच्या विविध श्रेणींसाठी रोख पात्रता खालीलप्रमाणे आहे.

श्रेणी

 

ग्रामीण भाग शहरी क्षेत्र
आईचे पॅकेज आशा पॅकेज आईचे पॅकेज आशाचे पॅकेज 
LPS
शासकीय आरोग्य केंद्रांमध्ये प्रसूती करणाऱ्या सर्व गर्भवती महिला

1400

600 1000 400
HPS सरकारी आरोग्य केंद्रात प्रसूती करणाऱ्या सर्व बीपीएल/अनुसूचित जाती/अनुसूचित जमाती (एससी/एसटी) महिला

700

600 600 400

कोविड-19 स्पर्धा परीक्षांसाठी महत्वाची माहिती पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा 

मिशन इंद्रधनुष्य (MI) | Mission Indhradhanush (MI)

मिशन इंद्रधनुष्य (MI) | Mission Indhradhanush (MI):  मिशन इंद्रधनुष (MI) आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने (MOHFW) 25 डिसेंबर 2014 रोजी भारतभर सर्व मुलांसाठी लसीकरण कव्हरेज वाढवण्याच्या उद्देशाने सुरू केले. या कार्यक्रमांतर्गत भारतातील सामाजिक-आर्थिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक क्षेत्रातील मुलांना लसीकरण केले जात आहे. संपूर्ण लसीकरण कव्हरेज सुनिश्चित करून, एकात्मिक आणि वचनबद्ध टास्क फोर्सच्या सहकार्याने या उपक्रमाचे मोठे कार्य पूर्ण केले जात आहे. प्रत्येक एमआय सक्रियतेचे नियोजन शेवटच्या तपशीलासाठी केले जाते; शिबिरे कोठे लावली जातील यापासून ते कोणत्या मुलांना लसीकरण करणे आवश्यक आहे आणि शिबिरासाठी कोणत्या लसीकरणांची आवश्यकता असेल.

सुरवात : 25 डिसेंबर 2014

सामाविष्ट आजार: यात खालील 7 आजारांच्या लसीकरणावर भर देण्यात येणार आहे.

  • घटसर्प
  • डांग्या खोकला
  • धनुर्वात
  • पोलिओ
  • क्षयरोग
  • गोवर
  • कावीळ

उद्दिष्टे:

  • मिशन इंद्रधनुषचे उद्दीष्ट त्या सर्व मुलांचे लसीकरण करणे आहे जे एकतर लसीकरणविरहित आहेत, किंवा लस प्रतिबंधक रोगांपासून अंशतः लसीकरण केलेले आहेत.
  • भारताचा युनिव्हर्सल लसीकरण कार्यक्रम (UIP) दरवर्षी 26 दशलक्ष मुलांना 12 जीवघेण्या आजारांविरुद्ध मोफत लस पुरवतो.
  • सार्वत्रिक लसीकरण कार्यक्रम क्षयरोग, डिप्थीरिया, पर्टुसिस, टिटॅनस, पोलिओ, हिपॅटायटीस बी, न्यूमोनिया आणि मेनिंजायटीसपासून हिमोफिलस इन्फ्लुएन्झा प्रकार बी (हिब), गोवर, यापासून संरक्षण करण्यासाठी देशभरातील सर्व मुलांना जीवनरक्षक लसी मोफत पुरवणे.

मिशन इंद्रधनुष्यचे टप्पे

  • मिशन इंद्रधनुष पहिला टप्पा 7 एप्रिल 2015 पासून सलग चार महिने 201 हाय फोकस जिल्ह्यांमध्ये आठवड्याभराची विशेष तीव्र लसीकरण मोहीम म्हणून सुरू करण्यात आला. या टप्प्यात, 75 लाखांहून अधिक मुलांना लसीकरण करण्यात आले, त्यापैकी 20 लाख मुलांना पूर्णपणे लसीकरण करण्यात आले आणि 20 लाखांहून अधिक गर्भवती महिलांना टिटॅनसची लस मिळाली.
  • मिशन इंद्रधनुषाच्या दुसऱ्या टप्प्यात देशातील 352 जिल्हे समाविष्ट आहेत ज्यात 279 मध्यम फोकस जिल्हे आहेत आणि उर्वरित 73 हे पहिल्या टप्प्यातील उच्च फोकस असलेले जिल्हे आहेत. मिशन इंद्रधनुषच्या दुसऱ्या टप्प्यात, ऑक्टोबर 2015 पासून आठवड्याच्या कालावधीच्या चार विशेष मोहिमा आयोजित केल्या गेल्या.
  • विशेष मोहिमेच्या पहिल्या आणि दुसऱ्या टप्प्यात 1.48 कोटी मुले आणि 38 लाख गर्भवती महिलांना अतिरिक्त लसीकरण करण्यात आले. यापैकी जवळपास 39 लाख मुले आणि 20 लाखांहून अधिक गर्भवती महिलांना पूर्ण लसीकरण करण्यात आले आहे. देशभरात उच्च आणि मध्य-प्राधान्य असलेल्या जिल्ह्यांमध्ये 21.3 लाख सत्रांमध्ये 3.66 कोटीहून अधिक प्रतिजन प्रशासित केले गेले आहेत.
  • मिशन इंद्रधनुषचा तिसरा टप्पा 7 एप्रिल 2016 पासून 216 जिल्ह्यांमध्ये समाविष्ट करण्यात आला. या जिल्ह्यांमध्ये एप्रिल ते जुलै 2016 दरम्यान प्रत्येकी सात दिवस लसीकरणाच्या चार तीव्र फेऱ्या घेण्यात आल्या. हे 216 जिल्हे अंदाजाच्या आधारे ओळखले गेले आहेत जिथे पूर्ण लसीकरण कव्हरेज 60 टक्क्यांपेक्षा कमी आहे आणि गळतीचे प्रमाण जास्त आहे. 2 वर्षाखालील मुलांच्या मानकांव्यतिरिक्त, हे 5 वर्षांच्या मुलांवर आणि डीपीटी बूस्टर कव्हरेज वाढवण्यावर आणि गर्भवती महिलांना टिटॅनस टॉक्सॉइड इंजेक्शन देण्यावर देखील केंद्रित आहे.

Accredited Social Health Activist (ASHA) | मान्यताप्राप्त सामाजिक आरोग्य कार्यकर्ता (ASHA)

Accredited Social Health Activist (ASHA) | मान्यताप्राप्त सामाजिक आरोग्य कार्यकर्ता (ASHA):  Accredited Social Health Activist (ASHA) एक प्रशिक्षित महिला समुदाय आरोग्य कार्यकर्ती आहे. आशाला समुदाय आणि सार्वजनिक आरोग्य यंत्रणेतील संवाद म्हणून काम करण्याचे प्रशिक्षण दिले जाईल. सध्या 9 लाखांहून अधिक आशा आहेत. आशा योजना सध्या 33 राज्यांमध्ये (गोवा, चंदीगड आणि पुद्दुचेरी वगळता) अस्तित्वात आहे.

आशा साठी निवड निकष: ग्रामीण व शहरी भागात आशा निवडीचे निकष खालीलप्रमाणे आहे.

ग्रामीण भागात

  • आशा प्रामुख्याने 25 ते 45 वयोगटातील विवाहित/ विधवा/ घटस्फोटित गावातील रहिवासी महिला असणे आवश्यक आहे.
  • ती जिथे जिथे जिथे जिथे रुची असेल आणि चांगल्या संख्येने उपलब्ध असेल तिथे 10 वी पर्यंत पात्र असलेल्यांना निवडीमध्ये योग्य प्राधान्य असलेली ती एक साक्षर महिला असावी. ही पात्रता असलेली कोणतीही योग्य व्यक्ती उपलब्ध नसल्यासच हे शिथिल होऊ शकते.
  • विविध समाज गट, बचत गट, अंगणवाडी संस्था, ब्लॉक नोडल अधिकारी, जिल्हा नोडल अधिकारी, ग्राम आरोग्य समिती आणि ग्रामसभा यांचा समावेश असलेल्या निवडीच्या कठोर प्रक्रियेद्वारे आशाची निवड केली जाईल.

शहरी भागात

  • आशा ही “झोपडपट्टी/असुरक्षित क्लस्टर” ची रहिवासी महिला असावी आणि त्या विशिष्ट असुरक्षित गटाशी संबंधित असावी ज्याला आशाच्या निवडीसाठी शहर/जिल्हा आरोग्य सोसायटीने ओळखले आहे.
  • ती शक्यतो ‘विवाहित/विधवा/घटस्फोटित/विभक्त’ असावी आणि शक्यतो 25 ते 45 वयोगटातील असावी.
  • आशाला प्रभावी संवाद कौशल्य असणे आवश्यक आहे ज्या क्षेत्राची/लोकसंख्येची भाषा ओघाने तिला अपेक्षित आहे, नेतृत्व गुण आणि समाजापर्यंत पोहोचण्यास सक्षम असणे.
  • ती किमान दहावीचे औपचारिक शिक्षण असलेली साक्षर स्त्री असावी. जर इयत्ता बारावीच्या स्त्रिया असतील ज्यांना इच्छुक आणि इच्छुक असतील तर त्यांना प्राधान्य दिले पाहिजे कारण ते नंतर एएनएम/जीएनएम शाळांमध्ये करिअरच्या प्रगतीचा मार्ग म्हणून प्रवेश घेऊ शकतील.
  • या पात्रतेची कोणतीही योग्य महिला या क्षेत्रात आणि त्या विशिष्ट असुरक्षित गटामध्ये उपलब्ध नसल्यास शैक्षणिक आणि वयाचे निकष शिथील केले जाऊ शकतात.
  • उपेक्षित आणि शिक्षणाचे प्रतिनिधित्व यांच्यात संतुलन राखले पाहिजे.
  • तिला आपले कार्य पार पाडण्यासाठी वेळ शोधण्यास सक्षम करण्यासाठी तिच्याकडे कौटुंबिक आणि सामाजिक आधार असावा.
  • अशा गटांना अधिक चांगली सेवा देण्यासाठी वंचित लोकसंख्या गटांकडून पुरेसे प्रतिनिधित्व सुनिश्चित केले पाहिजे.

आशा बेनिफिट पॅकेज

आशा आणि आशा फॅसिलिटेटर प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना (जीवन विमा) अंतर्गत समाविष्ट केले जातील. पात्रता निकष 18-70 वर्षे आहेत. कव्हर 1 जून ते 31 मे पर्यंत एक वर्षाच्या कालावधीसाठी आहे आणि लाभ खालीलप्रमाणे आहे:-

  1. अपघातामुळे मृत्यू झाल्यास 2 लाख रुपये मिळतात.
  2. दोन्ही डोळ्यांचे एकूण आणि भरून न येणारे नुकसान किंवा दोन्ही हात किंवा पाय वापरणे किंवा एका डोळ्याची दृष्टी गमावणे आणि एक हात किंवा एक पाय वापरणे कमी झाल्यास 2 लाख रुपये मिळतात

तुम्हाला हेही बगायला आवडेल

National Health Mission (NHM): Study Material for Arogya Bharti 2021 राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान (NRHM)
आरोग्य विषयक महत्वाचे दिवस राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान अंतर्गत विविध कार्यक्रम: भाग 1
राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान अंतर्गत विविध कार्यक्रम: भाग 2 सार्वत्रिक लसीकरण कार्यक्रम (UIP)
महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (संगमस्थळे, धरणे, काठावरची महत्त्वाची शहरे भारतातील महत्त्वाच्या नद्या: पहिल्या दहा लांब नद्यांची यादी
नदीकाठच्या भारतीय शहरांची यादी भारतातील शास्त्रीय आणि लोक नृत्य
भारताच्या पंचवार्षिक योजना (1951 ते 2017) | FYPs (From 1951 To 2017)

महाराष्ट्रातील महत्त्वाची वृत्तपत्रे | Important Newspapers In Maharashtra

Important Passes in Maharashtra | महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे घाटरस्ते

Our Solar System: आपली सौरप्रणाली: निर्मिती, ग्रह, तथ्य आणि प्रश्न

भारताची टोकियो ऑलिम्पिक कामगिरी एका दृष्टीक्षेपात

Union and Maharashtra State Council of Ministers

ढग व ढगांचे प्रकार (Clouds And Types Of Clouds)

Indian Constitution | आपली राज्यघटना: मांडणी, स्रोत, भाग, कलमे आणि परिशिष्टे

Highest Mountain Peaks In India – State-Wise List | भारतातील सर्वोच्च पर्वतीय शिखरांची राज्यनिहाय यादी

State Wise-List Of National Parks In India | भारतातील राष्ट्रीय उद्यानांची राज्यनिहाय यादी

Fundamental Rights Of Indian Citizens | भारतीय नागरिकांचे मूलभूत अधिकार

List Of Countries And Their National Sports |  देशांची यादी आणि त्यांचा राष्ट्रीय खेळ

सार्वजनिक वित्त: राजकोषीय धोरण, अर्थसंकल्पीय पद्धत आणि व्याख्या | Public Finance

महाराष्ट्र राज्य GK PDF प्रश्न आणि स्पष्टीकरणासोबत त्यांचे उत्तर | Download All Parts

FAQs National Rural Health Mission (NHRM)

Q1. आरोग्य व जि. प.  विभागाच्या विविध योजनांवर प्रश्न विचारातील का?

Ans. होय आरोग्य व जि. प. विभागाच्या परीक्षेत विविध योजनांवर प्रश्न विचारातील.

Q2. विविध योजनांवर किती प्रश्न विचारले जातात?

Ans. विविध योजनांवर 2 ते 3 प्रश्न विचारले जातात

Q3. तांत्रिक विषयात कोण कोणत्या घटकांचा समावेश होतो?

Ans. तांत्रिक विषयात सरकारच्या विविध  आरोग्यविषयक योजना,  रोग, आहारशास्त्र,  शरीरशास्त्र,  व संबंधित पदाशी  निगडित घटकाचा समावेश होतो

Q4.  तांत्रिक विषयातील घटक मला कुठे पाहायला मिळतील?

Ans. Adda247 मराठीच्या अधिकृत वेबसाईटवर तुम्हाला यासंबंधी सर्व माहिती मिळणार आहे. 

Adda247 मराठी App | Add247Marathi Telegram group

YouTube channel- Adda247 Marathi 

केवळ सरावच परीक्षेत चांगले गुण मिळण्यास मदत करू शकतो

सराव करा

National Rural Health Mission: Different Programmes Under NHRM Part 3_50.1
Maharashtra Mahapack

Sharing is caring!

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी-सप्टेंबर 2021

×

Download success!

Thanks for downloading the guide. For similar guides, free study material, quizzes, videos and job alerts you can download the Adda247 app from play store.

Thank You, Your details have been submitted we will get back to you.

Was this page helpful?

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Login

OR

Forgot Password?

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Sign Up

OR
Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Forgot Password

Enter the email address associated with your account, and we'll email you an OTP to verify it's you.


Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Enter OTP

Please enter the OTP sent to
/6


Did not recive OTP?

Resend in 60s

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Change Password



Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Almost there

Please enter your phone no. to proceed
+91

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Enter OTP

Please enter the OTP sent to Edit Number


Did not recive OTP?

Resend 60

By skipping this step you will not recieve any free content avalaible on adda247, also you will miss onto notification and job alerts

Are you sure you want to skip this step?

By skipping this step you will not recieve any free content avalaible on adda247, also you will miss onto notification and job alerts

Are you sure you want to skip this step?