Marathi govt jobs   »   Study Materials   »   Socio-Religious Movements In India

Socio-Religious Movements In India, भारतातल्या सामाजिक आणि धार्मिक चळवळी

Socio-Religious Movements In India is the most important topic in the Indian freedom Struggle. In the 19th and 20th Centuries, there were many Socio-Religious Movements happened in India. Due to these Socio-Religious Movements, the undesirable norms and traditions of India came to an end In this article, you will get detailed information about the Socio-Religious Movements In India, Socio-Religious Movements in the 19th – 20th Centuries in India, and information about Important Socio-Religious Reformers.

Socio-Religious Movements In India
Category Study Material
Exam All Competitive Exams
Subject History
Name Socio-Religious Movements In India

Socio-Religious Movements In India

Socio-Religious Movements In India: MPSC गट ब संयुक्त पूर्व परीक्षा आणि MPSC गट गट क संयुक्त परीक्षेत तसेच इतर सर्व स्पर्धा परीक्षेत इतिहासाच्या विषयात 19व्या – 20व्या शतकातील भारतातील सामाजिक-धार्मिक चळवळी (Socio-Religious Movements In India) यावर बऱ्याचवेळा प्रश्न विचारल्या जातात. सामाजिक आणि धार्मिक सुधारणांची तातडीची गरज जी 19व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या दशकापासून प्रकट होऊ लागली ती प्रामुख्याने पाश्चात्य संस्कृती आणि शिक्षणाच्या संपर्कामुळे उद्भवली. भारतीय समाजाची कमजोरी सुशिक्षित भारतीयांना स्पष्टपणे दिसून आले ज्यांनी या पद्धतींवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करण्यास सुरुवात केली आणि त्यांना दूर करण्यासाठी पद्धतशीरपणे कार्य करण्यास सुरुवात केली. शतकानुशतके पाळल्या गेलेल्या हिंदू समाजातील परंपरा, श्रद्धा आणि प्रथा यापुढे ते स्वीकारण्यास तयार नव्हते. पाश्चात्य विचारांच्या प्रभावाने नव्या प्रबोधनाला जन्म दिला. यातून समाज जागृतीची चळवळ निर्माण होऊन समाज प्रबोधन होऊ लागले. आज या लेखात आपण भारतातल्या सामाजिक आणि धार्मिक चळवळी (Socio-Religious Movements In India) याबद्दल माहिती पाहणार आहोत. ज्यात सामाजिक व धार्मिक चळवळी व त्याचे संस्थापक, थोर समाजसुधारकांविषयी थोडक्यात माहिती दिली आहे.

Socio-Religious Movements in 19th – 20th Centuries in India | 19व्या – 20 व्या शतकातील भारतातील सामाजिक-धार्मिक चळवळी

Socio-Religious Movements in 19th – 20th Centuries in India: खालील तक्त्यात 19व्या – 20व्या शतकातील भारतातील सामाजिक-धार्मिक चळवळी (Socio-Religious Movements in 19th – 20th Centuries in India) दिले आहे.

सामाजिक-धार्मिक चळवळी आणि संघटना:

वर्ष  ठिकाण संस्थेचे नाव संस्थापक
1815 कलकत्ता आत्मीय सभा राजा राम मोहन रॉय
1828 कलकत्ता ब्राह्मो समाज राजा राम मोहन रॉय
1829 कलकत्ता धर्मसभा राधाकांत देव
1839 कलकत्ता तत्वबोधिनी सभा देबेंद्रनाथ टागोर
1840 पंजाब निरंकारी दयाल दास, दरबारा सिंग, रतन चंद इ.
1844 सुरत मानव धर्म सभा दुर्गाराम मंचाराम
1849 बॉम्बे परमहंस मंडळी दादोबा पांडुरंग
1857 पंजाब नामधारी राम सिंग
1861 आग्रा राधास्वामी सत्संग तुळशी राम
1866 कलकत्ता भारतातील ब्राह्मो समाज केशबचंद्र सेन
1866 देवबंद दार-उल-उलुम मौलाना हुसेन अहमद
1867 बॉम्बे प्रार्थना समाज आत्माराम पांडुरंग
1875 बॉम्बे आर्य समाज स्वामी दयानंद सरस्वती
1875 न्यूयॉर्क (यूएसए) थिओसॉफिकल सोसायटी मैडम एच.पी. ब्लावात्स्की और कर्नल एच.एस. ओल्कोट
1878 कलकत्ता साधारण ब्राह्मो समाज आनंद मोहन बोस
1884 पुणे डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी जी जी आगरकर
1886 अलीगढ मुहम्मदन शैक्षणिक परिषद सय्यद अहमद खान
1887 बॉम्बे इंडियन नॅशनल कॉन्फरन्स एम.जी.रानडे
1887 लाहोर देवा समाज शिवनारायण अग्निहोत्री
1894 लखनौ नदवाह – उल – उलामा मौलाना शिबली नुमानी
1897 बेलूर रामकृष्ण मिशन स्वामी विवेकानंद
1905 बॉम्बे भारतीय समाजाचे सेवक गोपाळ कृष्ण गोखले
1909 पुणे सेवा सदन श्रीमती रमाबाई रानडे आणि जी.के.देवधर
1911 बॉम्बे सोशल सर्व्हिस लीग ना.म.जोशी
1914 अलाहाबाद सेवा समिती एच.एन.कुंजरू
Socio-Religious Movements In India: Study Material for All Competitive Exam 2022_40.1
Maharashtra Police Bharti 2023 Scholarship Test Register Now

Register Now for Maharashtra Police Bharti 2023 Scholarship Test

Important Socio-Religious Reformers | महत्वाचे सामाजिक-धार्मिक सुधारक

Important Socio-Religious Reformers: 19 व्या शतकात भारतात सामाजिक व धार्मिक सुधारणा करण्यासाठी समाजसुधारकांनी (Socio-Religious Movements in 19th – 20th Centuries in India) खूप मेहनत घेतली. भारतातील काही समाजसुधारकांची थोडक्यात माहिती खाली दिली आहे.

  • स्वामी सहजानंद (1781-1830): त्यांचे मूळ नाव ज्ञानश्याम. त्यांनी स्वामिनारायण पंथाची स्थापना केली आणि आस्तिक देवावर विश्वास ठेवणारा आणि त्याच्या अनुयायांसाठी नैतिक संहिता निर्धारित करणारा गुजरात निर्धारित केला.
  • राजा राम मोहन रॉय (1772 – 1833): राजा राम मोहन रॉय यांचा जन्म 1772 मध्ये बर्दवान जिल्ह्यातील (पश्चिम बंगाल) राधानगर येथे झाला. हिंदू समाजात एकेश्वरवाद आणि सुधारणांचा प्रचार करण्यासाठी त्यांनी 1815 मध्ये कलकत्ता येथे आत्मीय सभेची स्थापना केली . आत्मीय सभेला 1828 मध्ये ब्राह्मो सभा आणि शेवटी ब्राह्मो समाज असे नाव देण्यात आले. त्यांनी 1819 मध्ये सबद कौमुदी या नियतकालिकाद्वारे सती प्रथा रद्द करण्यासाठी चळवळ सुरू केली.
  • देबेंद्रनाथ टागोर (1817 – 1905): त्यांनी राजा राममोहन रॉय यांच्यानंतर ब्राह्मो समाजाचे नेतृत्व स्वीकारले. त्यांनी 1839 मध्ये तत्वबोधिनी सभेची स्थापना केली आणि राजा राममोहन रॉय यांच्या विचारांचा प्रचार करण्यासाठी बंगाली मासिक तत्वबोधिनी पत्रिका प्रकाशित केली. 1859 मध्ये, तत्वबोधिनी सभा ब्राह्मोसमाजात विलीन झाली.
  • केशवचंद्र सेन (1838-1884):  देबेंद्रनाथ टागोर यांच्या अनुपस्थितीत ते ब्राह्मो समाजाचे नेते होते. त्यांनी बामाबोधिनी पत्रिका ही महिलांसाठीची पत्रिका सुरू केली. त्यांनी जातीय नावांचा त्याग, आंतरजातीय आणि विधवा पुनर्विवाह यांसारख्या मूलगामी सुधारणा सुरू केल्या आणि बालविवाहाविरुद्ध चळवळ सुरू केली. मूळ ब्राह्मो समाज आदि ब्राह्मोसमाज म्हणून ओळखला जाऊ लागला आणि दुसरा, भारताचा ब्राह्मो समाज ज्याची स्थापना केशवचंद्र सेन यांनी 1866 मध्ये केली होती. सेन यांनी 1870 मध्ये इंडियन रिफॉर्म असोसिएशनची स्थापना केली, ज्याने ब्रिटिश सरकारला मूळ विवाह कायदा करण्यास प्रवृत्त केले. 1872 चा कायदा (सिव्हिल मॅरेज म्हणून प्रसिद्ध कायदा) ब्राह्मो विवाह कायदेशीर करणे आणि मुला-मुलींसाठी विवाहाचे किमान वय निश्चित करणे याची तरतूद या कायद्यात होती.
  • आत्माराम पांडुरंग (1823-1898):  त्यांनी 1867 मध्ये मुंबईत प्रार्थना समाजाची स्थापना केली. 1870 मध्ये न्यायमूर्ती रानडे प्रार्थना समाजात सामील झाले.
  • स्वामी दयानंद सरस्वती (1824 –1883): मूळतः मूल शंकर म्हणून ओळखले जाणारे स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी 1875 मध्ये मुंबईत आर्य समाजाची स्थापना केली. त्यांनी सत्यार्थ प्रकाश हिंदीत आणि वेद – भाष्य भूमिका (अंशतः हिंदीत आणि अंशतः संस्कृतमध्ये) लिहिले.
  • ब्लावात्स्की (1831-1891) आणि ओल्कोट (1832-1907):  मॅडम एच. पी. ब्लाव्हत्स्की, एक रशियन महिला आणि कर्नल एचएस ओलकॉट, अमेरिकन, यांनी १८७५ मध्ये न्यूयॉर्कमध्ये थिऑसॉफिकल सोसायटीची स्थापना केली, परंतु सोसायटीचे मुख्यालय 1882 मध्ये मद्रास जवळील अड्यार येथे हलवले.
  • स्वामी विवेकानंद (1863-1902): स्वामी विवेकानंद (मूळचे नरेंद्रनाथ दत्त) यांनी 1887 मध्ये रामकृष्ण मिशनची स्थापना सामाजिक सेवा लीग म्हणून केली जी 1897 मध्ये ट्रस्ट म्हणून नोंदणीकृत झाली.

Lower Caste Movements and Organisations | खालच्या जातीच्या उत्थानासाठी कार्य करणाऱ्या चळवळी आणि संघटना

Lower Caste Movements and Organisations: 19 व्या शतकात जातीभेत खूप मोठ्या प्रमाणावर होता. हा जातीभेत दूर करण्यासाठी व खालच्या जातीच्या उत्थानासाठी कार्य करणाऱ्या चळवळी आणि संघटनांची यादी (Socio-Religious Movements in 19th – 20th Centuries in India) व त्याचे संस्थापक कोण होते याबद्दलची माहिती खालील टेबलमध्ये दिली आहे.

चळवळ / संघटना वर्ष ठिकाण संस्थापक
सत्यशोधक समाज 1873 महाराष्ट्र मा. ज्योतिबा फुले
अरविप्पुरम आंदोलन 1889 अरविप्पुरम, केरळ श्री नारायण गुरु
Shri Narayan Dharama Paripalana Yogam (S. N. D. P.) Movement 1902 – 03 केरळा श्री नारायण गुरु, डॉ.पालपू आणि कुमारन आसन
डिप्रेस्ड क्लास मिशन सोसायटी 1906 बॉम्बे व्ही.आर.शिंदे
बहुजन समाज 1910  सातारा, महाराष्ट्र मुकुंदराव पाटील
Justice (Party) Movement 1915-16 मद्रास, तामिळनाडू सीएन मुदलियार, टीएम नायर आणि पी. त्यागराज चेट्टी
Depressed class Welfare Institute (बहिस्कृत हितकारिणी सभा) 1924 बॉम्बे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
स्वाभिमान चळवळ 1925 मद्रास, तामिळनाडू इ.व्ही. रामास्वामी नायकर ‘पेरियार’
हरिजन सेवक संघ 1932 पुणे महात्मा गांधी
Socio-Religious Movements In India: Study Material for All Competitive Exam 2022_50.1
Adda247 Marathi Telegram

Note: महाराष्ट्रातील सर्व स्पर्धा परीक्षांसाठी ऑनलाईन क्लास, व्हिडिओ कोर्स, टेस्ट सिरीज, पुस्तके आणि इतर अभ्यास साहित्य खाली दिलेल्या लिंक वर क्लिक करून मिळावा.

MAHARASHTRA STUDY MATERIAL

See Also

Article Name Web Link App Link
List Of Governors Of Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
Nuclear Power Plant In India 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
Largest Countries In The World By Area 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
Important Newspapers in Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
FIFA World Cup 2022 Quiz Click here to View on Website  Click here to View on App
Role and Power of President Click here to View on Website  Click here to View on App
Census of India 2011 Click here to View on Website  Click here to View on App
Samyukta Maharashtra Movement Click here to View on Website  Click here to View on App
FIFA World Cup List 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
Classical And Folk Dances Of India Click here to View on Website  Click here to View on App
Governor General Of British India Before 1857 Click here to View on Website  Click here to View on App
Maratha Empire – History, Rulers, Rise, Administration Click here to View on Website  Click here to View on App
List of First-Ranked States in Mineral Production Click here to View on Website  Click here to View on App
Periodic Table of Elements Click here to View on Website  Click here to View on App
Forests in Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
Important Days in December 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
Anti-Defection Law Click here to View on Website  Click here to View on App
Important Boundary Lines Click here to View on Website  Click here to View on App
Quantitative Aptitude Formulas Click here to View on Website  Click here to View on App
Mensuration Formula For 2D And 3D Shapes Click here to View on Website  Click here to View on App
List Of Best Intelligence Agencies Of The World 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
Various Corporation In Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
Nationalized Banks List 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
The World’s 10 Smallest Countries 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
State Wise List Of Highest Mountain Peaks In India Click here to View on Website  Click here to View on App
Parliament Of India: Lok sabha Click here to View on Website  Click here to View on App
Supreme Court Click here to View on Website  Click here to View on App
Country And Currency List 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
AMRUT Mission Click here to View on Website  Click here to View on App
National Animal of India Click here to View on Website  Click here to View on App
Bird Sanctuary In India 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
Important Rivers in Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
States And Their Capitals, 28 States And 8 Union Territories In India 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
Types Of Winds Click here to View on Website  Click here to View on App
President’s Rule In A State Click here to View on Website  Click here to View on App
Mahatma Jyotirao Phule Death Anniversary 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
Satavahana Dynasty: History, Ruler, And Other Important Facts Click here to View on Website  Click here to View on App
Important Boundary Lines Click here to View on Website  Click here to View on App
Indian Constitution: Framing, Sources, Parts, Articles, And Schedules Click here to View on Website  Click here to View on App
Importance of Plant Nutrients Click here to View on Website  Click here to View on App
Hill Stations In Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
Important Events Of the Indian Freedom Struggle Click here to View on Website  Click here to View on App
Revolt Of 1857 In India And Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
Dams In Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
Profit And Loss Formula, Sample Questions Click here to View on Website  Click here to View on App
Jnanpith Awards 2022 Click here to View on Website  Click here to View on App
List of Indian Cities on Rivers Banks Click here to View on Website  Click here to View on App
Chief Minister of Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
Computer Awareness Click here to View on Website  Click here to View on App
River System in Konkan Region of Maharashtra Click here to View on Website  Click here to View on App
Fundamental Duties: Article 51A Click here to View on Website  Click here to View on App

FAQs Socio-Religious Movements In India

Q1. ब्राह्मो समाजाची स्थपना कोणी केली?

Ans. राजा राम मोहन रॉय यांनी ब्राह्मो समाजाची स्थपना केली.

Q2. सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणी केली?

Ans. सत्यशोधक समाजाची स्थापना महात्मा फुले यांनी केली

Q3. थिओसॉफिकल सोसायटीचे मुख्यालय कुठे होते?

Ans. थिओसॉफिकल सोसायटीचे मुख्यालय न्यूयॉर्क येथे होते.

Q4. तत्वबोधिनी पत्रिका कोणी सुरु केली?

Ans. तत्वबोधिनी पत्रिका देबेंद्रनाथ टागोर यांनी सुरु केली.

Latest Maharashtra Govt. Jobs Majhi Naukri 2022
Home Page Adda 247 Marathi
Current Affairs in Marathi Chalu Ghadamodi

YouTube channel- Adda247 Marathi

Adda247 मराठी App | Add247Marathi Telegram group

Socio-Religious Movements In India: Study Material for All Competitive Exam 2022_60.1
MPSC Exam Prime Test Pack for Maharashtra exams

Sharing is caring!

FAQs

Who founded Brahmo Samaj?

The Brahmo community was founded by King Ram Mohan Roy.

Who founded the Satyashodhak Samaj?

Satyashodhak Samaj was founded by Mahatma Phule

Where was the headquarters of the Theosophical Society?

The Theosophical Society was headquartered in New York.

Who started Tatvabodhini Patrika?

Tatvabodhini Patrika was started by Debendranath Tagore.

Download your free content now!

Congratulations!

Socio-Religious Movements In India: Study Material for All Competitive Exam 2022_80.1

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी- ऑक्टोबर 2022

Download your free content now!

We have already received your details!

Socio-Religious Movements In India: Study Material for All Competitive Exam 2022_90.1

Please click download to receive Adda247's premium content on your email ID

Incorrect details? Fill the form again here

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी- ऑक्टोबर 2022

Thank You, Your details have been submitted we will get back to you.