Marathi govt jobs   »   Study Materials   »   UNESCO World Heritage Sites in India...

UNESCO World Heritage Sites in India 2022: Study Material for MPSC Group C Exam, भारतातील जागतिक वारसा स्थळे 2022

UNESCO World Heritage Sites in India 2022, In this article you will get detailed information about UNESCO World Heritage Sites in India 2022, Criteria for UNESCO World Heritage Sites, and a Complete List of UNESCO World Heritage Sites in India 2022

UNESCO World Heritage Sites in India 2022
Category Study Material
Useful for All Competitive Exams
Article Name UNESCO World Heritage Sites in India 2022

UNESCO World Heritage Sites in India 2022

UNESCO World Heritage Sites in India 2022: भारतात युनेस्कोच्या 40 जागतिक वारसा स्थळे (UNESCO World Heritage Sites in India 2022) आहेत. धोलावीरा आणि रामाप्पा मंदिर ही ‘सांस्कृतिक’ श्रेणीतील यादीतील नवीनतम जोड आहे. ‘रामाप्पा मंदिर’, तेलंगणा आणि ‘धोलाविरा’, गुजरातचा 2021 मध्ये युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत समावेश करण्यात आला आहे. चीनमध्ये झालेल्या UNESCO जागतिक वारसा समितीच्या 44 व्या सत्रात हा निर्णय घेण्यात आला आहे. 2021 मध्ये जागतिक वारसा स्थळांची (UNESCO World Heritage Sites in India 2022) एकूण संख्या 38 वरून 40 पर्यंत वाढली आहे. UNESCO World Heritage Sites in India 2022 हा घटक Static General Awareness व चालू घडामोडी या दोन्ही विषयात येत असल्याने आगामी काळात होणाऱ्या MPSC गट ब संयुक्त पूर्व परीक्षेसाठी उपयुक्त ठरेल. चला तर मग भारतातील जागतिक वारसा स्थळे 2022 (UNESCO World Heritage Sites in India 2022) याबद्दल संपूर्ण माहिती पाहूयात.

What is UNESCO World Heritage Site? | युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ काय आहे?

What is UNESCO World Heritage Site: युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ हे संयुक्त राष्ट्र शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना (UNESCO) द्वारे मान्यताप्राप्त ठिकाण आहे. 1972 मध्ये युनेस्कोने स्वीकारलेल्या जागतिक सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारशाच्या संरक्षणासंबंधीच्या अधिवेशनाद्वारे याचे उदाहरण दिले आहे या लेखात भारतातील जागतिक वारसा स्थळे (UNESCO World Heritage Sites in India 2022) यांची पूर्ण यादी दिली आहे.

Adda247 App
Adda247 Marathi App

UNESCO World Heritage Sites in India 2022: Criteria | युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांचे निकष

Criteria for UNESCO World Heritage Sites: युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांचे निकष खालीलप्रमाणे आहे.

1. मानवी सर्जनशील प्रतिभा.
2. मूल्यांची देवाणघेवाण.
3. सांस्कृतिक परंपरेची साक्ष.
4. मानवी इतिहासातील महत्त्व.
5. पारंपारिक मानवी वस्ती.
6. सार्वभौमिक महत्त्वाच्या घटनांशी संबंधित वारसा.
7. नैसर्गिक घटना किंवा सौंदर्य.
8. पृथ्वीच्या इतिहासाचे प्रमुख टप्पे.
9. महत्त्वपूर्ण पर्यावरणीय आणि जैविक प्रक्रिया.
10. जैवविविधतेसाठी महत्त्वपूर्ण नैसर्गिक अधिवास.

UNESCO World Heritage Sites in India: Complete List | भारतातील युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांची यादी

अ. क्र. वारसास्थळाचे नाव नाव वर्ष स्थान
1 अजिंठा लेणी / Ajanta Caves 1983 महाराष्ट्र
2 एलोरा लेणी / Ellora Caves 1983 महाराष्ट्र
3 आग्रा किल्ला / Agra Fort 1983 आग्रा
4 ताज महाल / Taj Mahal 1983 आग्रा
5 सूर्य मंदिर / Sun Temple 1984 ओरिसा
6 महाबलीपुरम स्मारके / Mahabalipuram Monuments 1984 तामिळनाडू
7 काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान / Kaziranga National Park 1985 आसाम
8 केवलदेव राष्ट्रीय उद्यान / Keoladeo
National Park
1985 राजस्थान
9 मानस वन्यजीव अभयारण्य / Manas
Wildlife Sanctuary
1985 आसाम
10 गोव्यातील चर्च आणि कॉन्व्हेंट्स / Churches and
Convents of Goa
1986 गोवा
11 खजुराहोची स्मारके / Monuments
of Khajuraho
1986 मध्य
प्रदेश
12 हंपीची स्मारके / Monuments
of Hampi
1986 कर्नाटक
13 फतेहपूर सिक्री / Fatehpur Sikri 1986 आग्रा
14 एलिफंटा लेणी / Elephanta Caves 1987 महाराष्ट्र
15 ग्रेट लिव्हिंग चोल मंदिरे / Great Living
Chola Temples
1987 तामिळनाडू
16 पट्टाडकल स्मारके / Pattadakal
Monuments
1987 कर्नाटक
17 सुंदरबन राष्ट्रीय उद्यान / Sundarbans
National Park
1987 पश्चिम बंगाल
18 नंदा देवी आणि व्हॅली ऑफ फ्लॉवर्स नॅशनल पार्क / Nanda Devi & Valley of Flowers National Park 1988 उत्तराखंड
19 बुद्धाची स्मारके / Monuments of Buddha 1989 Sanchi,
Madhya
Pradesh
20 हुमायूनची कबर / Humayun’s Tomb 1993 दिल्ली
21 कुतुबमिनार आणि त्याची स्मारके / Qutub Minar and its Monuments 1993 दिल्ली
22 दार्जिलिंग, कालका शिमला आणि निलगिरीची पर्वतीय रेल्वे / Mountain Railways of Darjeeling, Kalka Shimla & Nilgiri 1919 दार्जिलिंग
23 महाबोधी मंदिर / Mahabodhi Temple 2002 बिहार
24 भीमबेटका रॉक शेल्टर्स / Bhimbetka Rock Shelters 2003 मध्य प्रदेश
25 छत्रपती शिवाजी टर्मिनस / Chhatrapati Shivaji Terminus 2004 महाराष्ट्र
२६ चंपानेरपावागड पुरातत्व उद्यान / ChampanerPavagadh Archaeological Park 2004 गुजरात
27 लाल किल्ला / Red Fort 2007 दिल्ली
28 जंतर मंतर / Jantar Mantar 2010 दिल्ली
29 पश्चिम घाट / Western Ghats 2012 कर्नाटक,
केरळ,
तामिळनाडू,
महाराष्ट्र
30 हिल फोर्ट / Hill Forts 2013 राजस्थान
31 द क्वीन्स स्टेपवेल / Rani Ki Vav (The Queen’s Stepwell) 2014 गुजरात
32 ग्रेट हिमालयन नॅशनल पार्क / Great Himalayan
National Park
2014 हिमाचल
प्रदेश
33 नालंदा / Nalanda 2016 बिहार
34 खांगचेंडझोंगा राष्ट्रीय उद्यान / Khangchendzonga
National Park
2016 सिक्कीम
35 ले कॉर्बुझियर (कॅपिटल कॉम्प्लेक्स) चे आर्किटेक्चरल कार्य / Architectural Work of Le Corbusier (Capitol Complex) 2016 चंदीगड
36 द हिस्ट्री सिटी / The Historic City 2017 अहमदाबाद
37 व्हिक्टोरियन गॉथिक आणि आर्ट डेको एन्सेम्बल्स / Victorian Gothic and Art Deco Ensembles 2018 मुंबई
38 गुलाबी शहर / The Pink City 2019 जयपूर
39 काकतिया रुद्रेश्वर (राम्पा) मंदिर / Kakatiya Rudreshwara (Ramappa) Temple 2021 तेलंगणा
40 ढोलवीरा / Dholavira 2021 गुजरात

UNESCO World Heritage Sites in India: Key Points |  भारतातील युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांबद्दलचे महत्त्वाचे मुद्दे

UNESCO World Heritage Sites in India: Key Points: भारतातील युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांबद्दलचे (UNESCO World Heritage Sites in India) महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत.

1. अजिंठा लेणी

  • बौद्ध रॉक-कट गुहा स्मारकांसाठी प्रसिद्ध. हे सिगिरिया पेंटिंग्ज सारख्या पेंटिंग्ज आणि फ्रेस्कोने सजवलेले आहे.

2. एलोरा लेणी 

  • जैन आणि हिंदू मंदिरे आणि मठ. ही लेणी टेकड्यांमधून उत्खनन करण्यात आली होती आणि ही एक दगडी बांधकाम आहे.

3. आग्रा किल्ला 

  • मुघल साम्राज्यातील ही सर्वात प्रमुख वास्तू आहे.

4. ताजमहाल 

  • हे जगातील सात आश्चर्यांपैकी एक आहे. राजा शाहजहानने आपली तिसरी पत्नी बेगम मुमताज महल हिच्या स्मरणार्थ ही वास्तू बांधली होती.

5. सूर्य मंदिर 

  • हे मंदिर कलिंग वास्तुकलेच्या पारंपारिक शैलीसाठी प्रसिद्ध आहे.

6. महाबलीपुरम स्मारके

  • हे स्मारक महाबलीपुरम लार्जेस्टसाठी प्रसिद्ध आहे. ओपन एअर रॉक रिलीफ, मंडप, रथ मंदिरे, ही एक पल्लव वंशाची वास्तुकला आहे.

7. काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान

  • ग्रेट एक-शिंग गेंड्यांच्या 2/3 लोकसंख्येसाठी जगप्रसिद्ध. जगात वाघ, जंगली म्हशी, हत्ती, दलदल हरण यांची घनता सर्वाधिक आहे आणि या उद्यानाला महत्त्वाचे पक्षी क्षेत्र म्हणूनही ओळखले जाते.

8. केवलदेव राष्ट्रीय उद्यान

  • हे राष्ट्रीय उद्यान मानवनिर्मित वेटलँड पक्षी अभयारण्य, पक्षीशास्त्रज्ञांसाठी हॉटस्पॉट आणि सायबेरियन क्रेनसाठी लोकप्रिय आहे.

9. मानस वन्यजीव अभयारण्य

  • हे अभयारण्य प्रकल्प व्याघ्र प्रकल्प, बायोस्फीअर रिझर्व्ह आणि एलिफंट रिझर्व्हसाठी प्रसिद्ध आहे.

10. गोव्याची चर्च आणि कॉन्व्हेंट्स

  • हे रोम ऑफ द ओरिएंट, फर्स्ट मॅन्युलिन, आशियातील मॅनेरिस्ट आणि बारोक आर्ट फॉर्म, आशियातील फर्स्ट लॅटिन राइट माससाठी प्रसिद्ध आहे.

11. खजुराहोची स्मारके 

  • हे स्मारक जैन आणि हिंदू मंदिरांच्या समूहासाठी लोकप्रिय आहे. हे झाशीच्या आग्नेयेस १७५ किमी अंतरावर आहे. त्यांच्या नागारा शैलीतील प्रतीकवाद आणि कामुक आकृती आणि शिल्पांसाठी प्रसिद्ध.

12. हंपीची स्मारके

  • विजयनगरचे समृद्ध राज्य. हम्पी येथील अवशेष कला आणि स्थापत्यकलेची उत्तम द्रविड शैली दर्शवतात. या ठिकाणचे सर्वात महत्त्वाचे वारसा वास्तू विरुपाक्ष मंदिर आहे.

13. फतेहपूर सिक्री

  • त्याची रचना चार मुख्य स्मारकांनी बनलेली आहे. जामा मशीद, बुलंद दरवाजा,
    पंचमहाल किंवा जादा बाई का महल, दिवाने-खास आणि दिवाण-आम.

14. एलिफंटा लेणी

  • हे बौद्ध आणि हिंदू लेण्यांसाठी लोकप्रिय आहे. हे अरबी समुद्रातील बेटावर वसलेले आहे. आणि बेसल रॉक लेणी आणि शिव मंदिरे आहेत.

15. उत्तम जिवंत चोल मंदिरे

  • हे मंदिर चोल वास्तुकला, शिल्पकला, चित्रकला आणि कांस्य कास्टिंगसाठी लोकप्रिय आहे.

16. पट्टाडकल स्मारके

  • हे चालुक्य स्थापत्यशैलीसाठी लोकप्रिय आहे ज्याचा उगम आयहोलमध्ये झाला आणि नागारा आणि द्रविडीयन वास्तुकलेसह मिश्रित झाला.

17. सुंदरबन राष्ट्रीय उद्यान

  • हे नॅशनल पार्क बायोस्फीअर रिझर्व, लार्जेस्ट एस्टुअरिन मॅन्ग्रोव्ह फॉरेस्ट, बंगाल टायगर आणि सॉल्ट-वॉटर क्रोकोडाईल म्हणून लोकप्रिय आहे.

18. नंदा देवी आणि व्हॅली ऑफ फ्लॉवर्स नॅशनल पार्क

  • हे स्नो लेपर्ड, एशियाटिक ब्लॅक बेअर, ब्राउन बीअर, ब्लू शीप आणि हिमालयन मोनाल, वर्ल्ड नेटवर्क ऑफ बायोस्फीअरसाठी प्रसिद्ध आहे.

19. बुद्धाची स्मारके

  • मोनोलिथिक स्तंभ, राजवाडे, मठ, मंदिरे मौर्य वास्तुकला, ये धर्म हेतू शिलालेख यासाठी हे लोकप्रिय आहे.

20. हुमायूनची कबर

  • ताजमहाल आणि मुघल स्थापत्यकलेच्या पूर्ववर्तींसाठी हे लोकप्रिय आहे. यात एक थडगे, एक मंडप, कोणतेही जलवाहिन्या आणि स्नान आहे

21. कुतुबमिनार आणि त्याची स्मारके

  • कुतुबमिनार, अलई दरवाजा, अलई मिनार, कुब्बत-उल-इस्लाम मशीद, इल्तुमिशची कबर आणि लोखंडी स्तंभ यांचा समावेश आहे.

22. दार्जिलिंग, कालका शिमला आणि निलगिरीची पर्वतीय रेल्वे

  • भारतातील पर्वतीय रेल्वेमध्ये दार्जिलिंग हिमालयन रेल्वे, निलगिरी
    माउंटन रेल्वे आणि कालका-शिमला यांचा समावेश होतो.

23. महाबोधी मंदिर

  • बौद्धांसाठी एक महत्त्वाचे धार्मिक केंद्र कारण महात्मा बुद्धांनी ज्ञान प्राप्त केलेले हे ठिकाण होते. बोधगया हे बौद्ध धर्मीयांसाठी सर्वात पवित्र तीर्थक्षेत्र मानले जाते.

24. भीमबेटका

  • हे नैसर्गिक रॉक शेल्टर्समधील रॉक पेंटिंग्स, पाषाणयुगातील शिलालेख, भीमाचे बसण्याचे ठिकाण (महाभारत) यासाठी प्रसिद्ध आहे.

25. छत्रपती शिवाजी टर्मिनस

  • हे मध्य रेल्वेचे मुख्यालय, 2008 मध्ये मुंबईवरील दहशतवादी हल्ले, गॉथिक शैलीतील वास्तुकला यासाठी लोकप्रिय आहे.

26. चंपानेरपावागड पुरातत्व उद्यान

  • हे ठिकाण एकमेव पूर्ण आणि न बदललेले इस्लामिक प्री-मुघल शहर आहे. या पार्कमध्ये पाषाण युगातील काही प्राचीन चॅल्कोलिथिक भारतीय स्थळे देखील आहेत.

27. लाल किल्ला

  • हे शाहजहानाबाद, पर्शियन, तैमुरी आणि भारतीय स्थापत्य शैली, लाल सँडस्टोन आर्किटेक्चर, मोती मशीद यासाठी लोकप्रिय आहे.

28. मंतर डिनर 

  • आर्किटेक्चरल खगोलशास्त्रीय उपकरणांसाठी प्रसिद्ध, महाराजा जयसिंग II, आपल्या प्रकारची सर्वात मोठी वेधशाळा.

29. पश्चिम घाट

  • जगातील दहा “हॉटेस्ट जैवविविधता हॉटस्पॉट्स” मध्ये प्रसिद्ध. अनेक राष्ट्रीय उद्याने, वन्यजीव अभयारण्ये आणि राखीव वनांचा समावेश आहे.

30. डोंगरी किल्ले 

  • हे ठिकाण त्याच्या अद्वितीय राजपूत लष्करी संरक्षण वास्तुकलासाठी प्रसिद्ध आहे. त्यात चित्तोडगड, कुंभलगड, रणथंबोर किल्ला, गाग्रोन किल्ला, अंबर किल्ला आणि जैसलमेर किल्ला या सहा भव्य किल्ल्यांचा समावेश आहे.

31. राणी की वाव

  • सोलंकी राजघराण्याच्या काळात बांधण्यात आलेल्या उत्कृष्ट प्राचीन भारतीय वास्तुकलेचे हे एक स्पष्ट उदाहरण आहे .

32. ग्रेट हिमालयन नॅशनल पार्क

  • हे सुमारे 375 जीवजंतू प्रजाती आणि अनेक फुलांच्या प्रजातींचे घर आहे, ज्यात काही अत्यंत दुर्मिळ
    प्रजाती वनस्पती आणि प्राणी जसे की निळ्या मेंढ्या, हिम तेंदुए, हिमालयीन तपकिरी
    अस्वल, हिमालयन ताहर, कस्तुरी मृगाचे स्प्रूस, घोडा चेस्टनट आणि विशाल अल्पाइन कुरणांचा समावेश आहे.
    हा हिमालयातील जैवविविधता हॉटस्पॉटचा एक भाग आहे.

33. नालंदा 

  • 3र्‍या शतक ईसापूर्व ते 13व्या शतकापर्यंत शिक्षणाचे केंद्र आणि बौद्ध मठ.

34. खांगचेंडझोंगा राष्ट्रीय उद्यान

  • राष्ट्रीय उद्यान त्याच्या जीवजंतू आणि वनस्पतींसाठी प्रसिद्ध आहे, हिम बिबट्या अधूनमधून दिसतो.

35. ले कॉर्बुझियर (कॅपिटल कॉम्प्लेक्स) चे आर्किटेक्चरल कार्य

  • आधुनिक चळवळीतील उत्कृष्ट योगदानाचा भाग म्हणून जागतिक वारसा स्थळ म्हणून ओळखले जाते.

36. ऐतिहासिक शहर 

  • साबरमतीच्या काठावर एक तटबंदी असलेले शहर जेथे हिंदू, इस्लाम आणि जैन धर्माचे अनुसरण करणारे समुदाय शतकानुशतके सहअस्तित्वात आहेत.

37. व्हिक्टोरियन गॉथिक आणि आर्ट डेको एन्सेम्बल्स

  • मुंबईच्या फोर्ट परिसरात असलेल्या महान सांस्कृतिक महत्त्वाच्या 94 इमारतींचा हा संग्रह आहे.

38. गुलाबी शहर

  • जयपूरमध्ये अनेक भव्य किल्ले, राजवाडे, मंदिरे आणि संग्रहालये आहेत आणि ते स्थानिक हस्तकला आणि ट्रिंकेट्सने भरलेले आहे.

39. काकतिया रुद्रेश्वर (राम्पा) मंदिर

  • रामाप्पा मंदिर तेलंगणातील पालमपेट गावात आहे. हे मंदिर किमान 800 ते 900 वर्षे जुने असल्याचा अंदाज आहे. मंदिर विशेषतः हलक्या सच्छिद्र विटांसाठी ओळखले जाते ज्यांना तरंगत्या विटा म्हणतात

40. ढोलवीरा

  • धोलावीरा हे गुजरातमधील कच्छ जिल्ह्यात वसलेले एक वास्तू आहे. हे सिंधू संस्कृतीच्या सर्वात प्रमुख ठिकाणांपैकी एक आहे.
Adda247 Marathi Telegram
Adda247 Marathi Telegram

Study Material for All MPSC Exams |  MPSC च्या सर्व परीक्षांसाठी अभ्यास साहित्य

Study Material for All MPSC Exams: MPSC स्पर्धा परीक्षांचा अभ्यासक्रम खूप जास्त आहे आणि प्रश्न नेमके कशातून येतात हे समजायला वेळ लागतो. तुमच्या अभ्यासाच्या तयारीला गती देण्यासाठी Adda247 मराठी सर्व विषयातील महत्वाचे टॉपिक कव्हर करणार आहे. त्यामुळे तुम्ही Adda 247 मराठी च्या अधिकृत वेबसाईट ला भेट देत रहा. यामुळे तुम्हाला MPSC च्या आगामी सर्व स्पर्धा परीक्षेत जास्त गुण मिळवण्यास मदत होईल.

Latest Posts:

FAQs: UNESCO World Heritage Sites in India

Q1. भारतात किती जागतिक वारसा स्थळे आहेत?

Ans. भारतात एकूण 40 जागतिक वारसा स्थळे आहेत.

Q2. अजिंठा लेणी जागतिक वारसा स्थळ कोणत्या वर्षी झाले?

Ans. अजिंठा लेणी जागतिक वारसा स्थळ 1983 साली घोषित झाले.

Q3. छत्रपती शिवाजी टर्मिनस जागतिक वारसा स्थळ कोणत्या वर्षी झाले?

Ans. छत्रपती शिवाजी टर्मिनस वारसा स्थळ 2004 साली घोषित झाले.

Q4. ढोलवीरा जागतिक वारसा स्थळ कोणत्या वर्षी झाले?

Ans. ढोलवीरा वारसा स्थळ 2021 साली घोषित झाले.

YouTube channel- Adda247 Marathi

Adda247 मराठी App | Add247Marathi Telegram group

UNESCO World Heritage Sites in India 2022: Study Material for MPSC Group C Exam, भारतातील जागतिक वारसा स्थळे 2022 -_40.1
Maharashtra Exam Prime Pack

Sharing is caring!

Congratulations!

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी-एप्रिल 2022

Download your free content now!

We have already received your details.

Please click download to receive Adda247's premium content on your email ID

Incorrect details? Fill the form again here

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी-एप्रिल 2022

Thank You, Your details have been submitted we will get back to you.
Was this page helpful?