Panchayat Raj Comparative Study: Study Material for MPSC_00.1
Marathi govt jobs   »   Study Materials   »   MPSC Polity Panchayat Raj

पंचायत राज तुलनात्मक अभ्यास – MPSC अभ्यास साहित्य | Panchayat Raj Comparative Study: Study Material for MPSC

Panchayat Raj Comparative Study: Study Material for MPSC : महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाने राज्यसेवा मुख्य परीक्षेची तारीख नुकतीच जाहीर केली आहे. राज्यसेवा पूर्व परीक्षा उत्तीर्ण झालेले विद्यार्थी एव्हाना मुख्य परीक्षेच्या तयारीला लागलेच असतील. तसेच MPSC दुय्यम सेवा पूर्व परीक्षेत ज्यांचा स्कोर चांगला आला आहे, ते विद्यार्थी सुद्धा MPSC दुय्यम सेवा मुख्य परीक्षेच्या तयारीला लागलेच असतील. MPSC चा अभ्यास करणार्‍या सर्व विद्यार्थ्यांना आवश्यक घटकांचा अभ्यास करणे सोयीचे जावे, यासाठी आपण रोज अभ्यासक्रमातील काही घटकांचा अभ्यास करणार आहोत. तुम्हाला परीक्षेचा कमी वेळात अभ्यास करण्यासाठी याचा नक्की फयदा होईल, अशी आम्ही आशा करतो. पंचायत राज तुलनात्मक अभ्यास – MPSC अभ्यास साहित्य | Panchayat Raj Comparative Study: Study Material for MPSC

Panchayat Raj Comparative Study: Study Material for MPSC | पंचायत राज तुलनात्मक अभ्यास – MPSC अभ्यास साहित्य:

Panchayat Raj Comparative Study: Study Material for MPSC : MPSC परीक्षेसाठी राज्याशास्त्र विषयाचा अभ्यास करताना पंचायत राज घटकाला अनन्यसाधारण महत्व आहे. पंचायत राज घटकाचा अभ्यास परीक्षेच्या दृष्टीने हमखास गुण मिळवून देणारा ठरतो. त्यामुळेच आजच्या लेखात आपण MPSC परीक्षांच्या अभ्यासक्रमातील पंचायत राज या घटकाचा अभ्यास करणार आहोत.

Panchayat Raj- Central Government Committees | पंचायत राज- केंद्रीय समित्या

केंद्र शासनाच्या पंचायत राज संबंधी समित्या :

  1. बलवंतराय मेहता समिती : 1957
  2. व्ही. टी. कृष्णमाचारी समिती : 1960
  3. तखतमल जैन समिती : 1966
  4. अशोक मेहता समिती : 1977
  5. डॉ. व्ही. के. राव समिती : 1985
  6. एल. एम. सिंघवी समिती : 1986
  7. पी. के. थंगन समिती : 1988

Panchayat Raj- Maharashtra state Government Committees | पंचायत राज- महाराष्ट्र शासनाच्या समित्या

महाराष्ट्र शासनाच्या पंचायत राज संबंधी समित्या :

  1. वसंतराव नाईक समिती : 1960
  2. ल. ना. बोंगिरवार समिती : 1970
  3. बाबूराव काळे समिती : 1980
  4. पी. बी. पाटील समिती : 1984
  5. भूषण गगरानी समिती : 1997

महाराष्ट्रातील समाज सुधारक MPSC साठी – भाग 1 | Social Reformers of Maharashtra for MPSC- Part 1

Panchayat Raj- Composition | पंचायत राज- रचना

पंचायत राज- ग्रामीण भागातील रचना पुढील तक्त्यात दिलेली आहे. त्याचा तुलनात्मक अभ्यास केल्यास आपल्याला लक्षात ठेवणे सोपे जाईल.

ग्रामपंचायत पंचायत समिती जिल्हा परिषद
निर्वाचित सदस्य 7 ते 17 50 ते 75
पदसिद्ध सदस्य सरपंच जिल्ह्यातील पंचायत समित्यांचे सभापती
कालावधी 5 वर्षे 5 वर्षे 5 वर्षे
सदस्य निवडीसाठीचे मतदारसंघ प्रभाग/ वॉर्ड निर्वाचन गण निवडणूक विभाग
एका मतदार संघातून निवडावयाचे सदस्य 2 किंवा 3 1 1
मतदारसंघ रचना संख्या जिल्हाधिकारी ठरवतात, रचना तहसिलदार जाहिर करतात. विभागणी: जिल्हाधिकारी अंतिम मान्यता: विभागीय आयुक्त विभागणी: जिल्हाधिकारी अंतिम मान्यता: विभागीय आयुक्त
पहिली बैठक कोण बोलवणार? जिल्हाधिकारी जिल्हाधिकारी जिल्हाधिकारी
अध्यक्ष निवड निर्वाचित सदस्य त्यांच्यापैकी एका सदस्याला सरपंच म्हणून निवडतात.(2019 पासून) निर्वाचित सदस्य त्यांच्यापैकी एका सदस्याला सभापती म्हणून निवडतात.

 

निर्वाचित सदस्य त्यांच्यापैकी एका सदस्याला अध्यक्ष म्हणून निवडतात.

 

उपाध्यक्ष उप-सरपंच उप-सभापती उपाध्यक्ष
अध्यक्ष व उपाध्यक्ष यांचा पदावधी 5 वर्षं 2 ½ वर्षं 2 ½ वर्षं

Panchayat Raj: No Confidence Motion | पंचायत राज- अविश्वास ठराव

पंचायत राज- अविश्वास ठरावाची पद्धत पुढील तक्त्यात दिलेली आहे. त्याचा तुलनात्मक अभ्यास केल्यास आपल्याला लक्षात ठेवणे सोपे जाईल.

ग्रामपंचायत (सरपंच- उपसरपंच)

पंचायत समिती (सभापती- उपसभापती)

जिल्हा परिषद (अध्यक्ष- उपाध्यक्ष)

अविश्वासाच्या ठरावाच्या विशेष सभेकरिता किमान किती सदस्यांनी मागणी करावी लागते? किमान 1/3 किमान 1/3 किमान 1/2
विशेष सभेची मागणी कोणाकडे करावी? जिल्हाधिकारी जिल्हाधिकारी जिल्हाधिकारी
किती दिवसाच्या आत सभा बोलावली जाते? १० १० १०
अध्यक्षस्थानी कोण असतात? तहसिलदार जिल्हाधिकारी / त्याने प्राधिकृत केलेला अधिकारी

 

जिल्हाधिकारी / त्याने प्राधिकृत केलेला उप-जिल्हाधिकारी दर्जाचा अधिकारी

 

ठराव मंजूरी करिता बहुमत किमान 2/3 सदस्याचे बहुमत आणि ग्रामसभेने बहुमताने त्या ठरावाला अनुमोदन दिलेले असावे. (2019 पासून) किमान 2/3 सदस्यांचे बहुमत. परंतु पद महिले करिता राखीव असल्यास किमान 3/4 बहुमत.

 

किमान 2/3 सदस्यांचे बहुमत. परंतु पद महिले करिता राखीव असल्यास किमान 3/4 बहुमत.

 

विवादा बाबत कोणाकडे अर्ज करता येतो? जिल्हाधिकारी

(30 दिवसात)

अपील कोणाकडे करता येते? विभागीय आयुक्त (7 दिवसात)
कोणत्या कालावधीत अविश्वास ठराव मांडता येत नाही? निवडी पासून ६ महिने आणि अविश्वास ठराव असफल झाल्या पासून १ वर्षाच्या आत. (2019 पासून) निवडी पासून ६ महिने आणि अविश्वास ठराव असफल झाल्या पासून १ वर्षाच्या आत.

निवडी पासून ६ महिने आणि अविश्वास ठराव असफल झाल्या पासून १ वर्षाच्या आत.

 

MPSC महाराष्ट्रातील समाज सुधारक – भाग 2 | MPSC Social Reformers of Maharashtra – Part 2

Panchayat Raj- Procedure for Meetings | पंचायत राज- बैठकांची प्रक्रिया

पंचायत राज: बैठकांची प्रक्रिया पुढील तक्त्यात दिलेली आहे. त्याचा तुलनात्मक अभ्यास केल्यास आपल्याला लक्षात ठेवणे सोपे जाईल.

ग्रामपंचायत पंचायत समिती जिल्हा परिषद
लगतच्या २ सभांमधील कमाल अंतर 1 महिना 1 महिना 3 महिना
पहिली सभा

कोण बोलवतात

जिल्हाधिकारी जिल्हाधिकारी / त्याने प्राधिकृत केलेला अधिकारी जिल्हाधिकारी

सर्वसाधारण सभेची नोटीस किती दिवस

अगोदर द्यावी?

3 दिवस 10 दिवस 15 दिवस
विशेष सभेची नोटीस 1 दिवस 7 दिवस 10 दिवस
विशेष सभेकरिता किमान सदस्यांची मागणी 1/2 1/5 1/5
गणसंख्या 1/2 1/3 1/3

Panchayat Raj- Zilla Parishad- Standing Committee | पंचायत राज-स्थायी समिती

जिल्हा परिषद : स्थायी समितीची रचना खाली दर्शवल्याप्रमाणे आहे. परीक्षेच्या दृष्टीने हे महत्वाचे आहे.

स्थायी समिती रचना बंधनकारक
रचना अध्यक्ष + विषय समिती सभापती (5) + 8 सदस्य = 14 सदस्य
आरक्षण कमाल २ जागा SC-ST-OBC करिता राखीव
सभापती जि. प. अध्यक्ष हा पदसिद्ध अध्यक्ष
सदस्यांचा कलावधी परिषदेच्या कालावधी इतका
अध्यक्षांचा पदावधी त्यांच्या मुदती समान

Panchayat Raj- Committees in local bodies | पंचायत राज- इतर समित्या

पंचायत राज: स्थानिक स्वराज्य संस्थामधील समित्या पुढे दिल्या आहेत. परीक्षेला जाताना त्याचा अभ्यास करून गेल्यास त्याचा नक्की फायदा होईल.

ग्रामपंचायत

  • ग्रामविकास समित्या
  • संख्या : ग्रामपंचायतला वाटेल तितक्या.
  • सदस्य संख्या – 12 ते 24 (त्यापैकी किमान 1/3 सदस्य हे ग्रा.पं. सदस्य)
  • सरपंच हा पदसिध्द सदस्य
  • ग्रामसेवक हा पदसिध्द सचिव
  1. पंचायत समिती : समित्यांची स्थापना बंधनकारक नसते.
  2. जिल्हा परिषद : 10 समित्या

अ) स्थायी समिती (1+13) = 14 सदस्य

ब) जल व्यवस्थापन व स्वच्छता समिती :

क) विषय समित्या: एकूण ८

  1. वित्त समिती :
  2. बांधकाम समिती :
  3. कृषी समिती :
  4. समाज कल्याण समिती :
  5. शिक्षण व क्रीडा समिती :
  6. आरोग्य समिती :
  7. पशुसंवर्धन व दुग्धशाळा समिती :
  8. महिला व बालकल्याण समिती :

राष्ट्रीय आरोग्य अभियान: आरोग्य विभाग 2021 परीक्षेसाठी अभ्यास साहित्य

FAQ : Panchayat Raj

Q1.पंचायत राज मध्ये किती स्तर आहेत?

उत्तर : पंचायत राज मध्ये 3 स्तर आहेत.

Q2.पंचायत राज मधील 3 स्तर कोणते?

उत्तर : ग्रामपंचायत, पंचायत समिती आणि जिल्हा परिषद हे पंचायत राज मधील तीन स्तर आहेत.

Q3.पंचायत राजला घटनात्मक दर्जा देण्याची शिफारस कोणी केली?

उत्तर : पंचायत राजला घटनात्मक दर्जा देण्याची शिफारस एल. एम. सिंघवी समितीने केली.

Q4. भारतात पंचायत राज दिन कधी साजरा केला जातो?

उत्तर : भारतात पंचायत राज दिन 24 एप्रिल रोजी साजरा केला जातो.

Also Read,

महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (उगम, लांबी, क्षेत्र, उपनद्या) महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या (संगमस्थळे, धरणे, काठावरची महत्त्वाची शहरे
महाराष्ट्र राज्यातील कोकण प्रदेशातील नदीप्रणाली  मानवी रोग: रोगांचे वर्गीकरण आणि रोगांचे कारणे | Human Diseases
सजीवांचे वर्गीकरण भाग 1- सूक्ष्मजीव आणि वनस्पती सजीवांचे वर्गीकरण भाग 2 – प्राणी
महाराष्ट्रातील महत्वाचे दिवस भारतातील महत्त्वाच्या नद्या: पहिल्या दहा लांब नद्यांची यादी
नदीकाठच्या भारतीय शहरांची यादी भारतातील शास्त्रीय आणि लोक नृत्य
भारताच्या पंचवार्षिक योजना (1951 ते 2017) | FYPs (From 1951 To 2017)

महाराष्ट्रातील महत्त्वाची वृत्तपत्रे | Important Newspapers In Maharashtra

Important Passes in Maharashtra | महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे घाटरस्ते

Our Solar System: आपली सौरप्रणाली: निर्मिती, ग्रह, तथ्य आणि प्रश्न

भारताची टोकियो ऑलिम्पिक कामगिरी एका दृष्टीक्षेपात

Top 121 ऑलिम्पिक सामान्य ज्ञानाचे प्रश्न 

ढग व ढगांचे प्रकार (Clouds And Types Of Clouds)

Indian Constitution | आपली राज्यघटना: मांडणी, स्रोत, भाग, कलमे आणि परिशिष्टे

Highest Mountain Peaks In India – State-Wise List | भारतातील सर्वोच्च पर्वतीय शिखरांची राज्यनिहाय यादी

State Wise-List Of National Parks In India | भारतातील राष्ट्रीय उद्यानांची राज्यनिहाय यादी

Fundamental Rights Of Indian Citizens | भारतीय नागरिकांचे मूलभूत अधिकार

List Of Countries And Their National Sports |  देशांची यादी आणि त्यांचा राष्ट्रीय खेळ

सार्वजनिक वित्त: राजकोषीय धोरण, अर्थसंकल्पीय पद्धत आणि व्याख्या | Public Finance

महाराष्ट्र राज्य GK PDF प्रश्न आणि स्पष्टीकरणासोबत त्यांचे उत्तर | Download All Parts

YouTube channel- Adda247 Marathi

Adda247 मराठी App | Add247Marathi Telegram group

Panchayat Raj Comparative Study: Study Material for MPSC_50.1
MPSC Combined Group B Prelims 2021 Online Test Series

Sharing is caring!

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी-सप्टेंबर 2021

×

Download success!

Thanks for downloading the guide. For similar guides, free study material, quizzes, videos and job alerts you can download the Adda247 app from play store.

Thank You, Your details have been submitted we will get back to you.

Was this page helpful?

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Login

OR

Forgot Password?

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Sign Up

OR
Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Forgot Password

Enter the email address associated with your account, and we'll email you an OTP to verify it's you.


Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Enter OTP

Please enter the OTP sent to
/6


Did not recive OTP?

Resend in 60s

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Change Password



Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Almost there

Please enter your phone no. to proceed
+91

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Enter OTP

Please enter the OTP sent to Edit Number


Did not recive OTP?

Resend 60

By skipping this step you will not recieve any free content avalaible on adda247, also you will miss onto notification and job alerts

Are you sure you want to skip this step?

By skipping this step you will not recieve any free content avalaible on adda247, also you will miss onto notification and job alerts

Are you sure you want to skip this step?