Marathi govt jobs   »   Study Materials   »   Quit India Movement

Quit India Movement 1942, Provisions, Causes, Slogans and Outcomes, भारत छोडो आंदोलन 1942, तरतुदी, कारणे, घोषणा आणि परिणाम

Quit India Movement 1942

Quit India Movement 1942: The Quit India Movement also known as the August Kranti Movement or August Kranti was started on 8 and 9 August 1942 during the Second World War. It was a movement whose goal was to end the British Empire from India. This movement was started by Mahatma Gandhi at the Mumbai session of the All India Congress Committee.

It started simultaneously in the whole country on the call of Gandhiji on 9th August 1942, exactly seventeen years after the world famous Kakori incident during the Indian freedom struggle. It was a civil disobedience movement against the British rule to liberate India immediately. In this article we will get all important details about Quit India Movement 1942 like its History, Provisions, Causes, Slogans and positive and negative outcomes.

Quit India Movement 1942
Category Study Material
Subject Modern History
Useful for All competitive exams
Name Quit India Movement 1942

Quit India Movement 1942, Provisions, Causes, Slogans and Outcomes

Quit India Movement 1942: 8 आणि 9 ऑगस्ट 1942 रोजी महात्मा गांधींनी गोवालिया टँक मैदान, मुंबई (जे आता ऑगस्ट क्रांती मैदान म्हणून प्रसिद्ध आहे) येथे भारत छोडो आंदोलन (Quit India Movement) सुरू केले होते. ही एक चळवळ होती ज्याचे ध्येय भारतातून ब्रिटीश साम्राज्य संपवणे हे होते. अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीच्या मुंबई अधिवेशनात महात्मा गांधींनी ही चळवळ सुरू केली होती.

दोन घोषणांनी सर्वाधिक लक्ष वेधून घेतले, एक म्हणजे ‘Quit India‘ किंवा ‘भारत छोडो’ आणि दुसरे म्हणजे ‘करो किंवा मरो (Do or Die)’. भारत छोडो आंदोलन ही एक शांततापूर्ण आणि अहिंसक चळवळ मानली जात होती ज्याचा उद्देश फक्त ब्रिटिशांना भारत सोडून जाण्याची आणि स्वातंत्र्य देण्यास उद्युक्त करणे होते. गांधींनी प्रत्येक वयोगटाला आणि भारतातील कार्यरत गटाला चळवळीबद्दल स्वतंत्र सूचना दिल्या. या लेखात तुम्हाला चळवळीच्या तरतुदी, गांधींनी दिलेल्या सूचना, घोषणा, भारत छोडो आंदोलनाची कारणे आणि परिणाम याबद्दल माहिती मिळेल.

History of Quit India Movement 1942 | भारत छोडो आंदोलनाचा इतिहास

History of Quit India Movement 1942: इंग्लंड महायुद्धात बुचकळ्यात पडलेला पाहून नेताजींनी आझाद हिंद फौजेला ‘दिल्ली चलो’चा नारा देताच, प्रसंगाची निकड ओळखून गांधीजींनी 8 ऑगस्ट 1942 च्या रात्री बॉम्बे मध्ये ब्रिटिशांना ‘छोडो भारत’ चा नारा दिला आणि भारतीयांना “करा किंवा मरा” चा आदेश जारी केला आणि सरकारी संरक्षणात येरवडा पुण्यातील आगा खान पॅलेसमध्ये ते गेले. 9 ऑगस्ट 1942 रोजी लाल बहादूर शास्त्री यांनी या आंदोलनाला उग्र स्वरूप दिले.

9 ऑगस्ट 1925 रोजी ‘बिस्मिल’ यांच्या नेतृत्वाखाली हिंदुस्थान प्रजातंत्र संघाच्या दहा लढाऊ कार्यकर्त्यांनी ब्रिटीश सरकारचा पाडाव करण्याच्या उद्देशाने ‘काकोरी कट’ केला होता, त्या स्मृती ताज्या राहाव्यात म्हणून, दरवर्षी 9 ऑगस्ट रोजी संपूर्ण देशात ‘काकोरी कट स्मृतीदिन’ साजरा करण्याची परंपरा भगतसिंग यांनी सुरू केली होती आणि या दिवशी मोठ्या संख्येने तरुण जमायचे. त्यामुळेच गांधीजींनी 9 ऑगस्ट 1942 हा दिवस विचारपूर्वक रणनीतीनुसार निवडला होता.

Quit India Movement 1942, Provisions, Causes, Slogans and Outcomes_30.1
Adda247 Marathi App

Causes of Quit India Movement | भारत छोडो आंदोलनाची कारणे

  1. Failure of Cripps Mission (क्रिप्स मिशनचे अपयश): चळवळीचे तात्काळ कारण म्हणजे क्रिप्स मिशनचे (Cripps Mission) अपयशी ठरणे. स्टॅफोर्ड क्रिप्सच्या अंतर्गत, नवीन संविधान आणि स्वराज्याच्या भारतीय प्रश्नाचे निराकरण करण्यासाठी मिशन पाठवले गेले होते परंतु हा मिशन अयशस्वी झाला कारण त्याने भारताला पूर्ण स्वातंत्र्य दिले नाही तर फाळणीसह भारताला डोमिनियन दर्जा दिला.
  2. Indian Involvement in World War II (पूर्व सल्लामसलत न करता दुसऱ्या महायुद्धात भारताचा सहभाग) : दुसऱ्या महायुद्धात भारताकडून ब्रिटीशांना बिनशर्त पाठिंबा देण्याचे ब्रिटीश गृहीतक भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने चांगले घेतले नाही.
  3. Prevalence of anti-British Sentiment (ब्रिटीशविरोधी भावनांचा प्रसार): ब्रिटीशविरोधी भावना आणि पूर्ण स्वातंत्र्याची मागणी भारतीय जनतेमध्ये लोकप्रिय झाली होती.
  4. Shortage of Essential Commodities (जीवनावश्यक वस्तूंचा तुटवडा) : दुसऱ्या महायुद्धामुळे अर्थव्यवस्थाही डबघाईला आली होती.

Provisions of Quit India Movement | भारत छोडो आंदोलनाच्या तरतुदी

Provisions of Quit India Movement:

  • भारतातील ब्रिटिश राजवटीचा तात्काळ अंत करणे (immediate end of British rule in India)
  • सर्व प्रकारच्या साम्राज्यवाद आणि फॅसिझमपासून स्वतःचा बचाव करण्यासाठी मुक्त भारत वचनबद्धतेची घोषणा. (free India commitment)
  • इंग्रजांच्या माघारीनंतर भारतात हंगामी सरकारची स्थापना करणे. (formation of a provisional government of India)
  • सविनय कायदेभंग चळवळ मंजूर करणे. (civil disobedience movement)

Quit India Movement Slogans | भारत छोडो आंदोलनाच्या घोषणा

  • ‘भारत छोडो’ किंवा ‘Quit India
  • ‘करो किंवा मरो (Do or Die)’.

Outcomes of Quit India Movement | भारत छोडो आंदोलनाचे परिणाम

Outcomes of Quit India Movement: भारत छोडो आंदोलन किंवा चळवळीचे positive आणि negative अशे दोन्ही परिणाम झाले. खाली तुम्ही भारत छोडो आंदोलन यश आणि अपयश काय होते याची माहिती दिली आहे.

Positive Outcomes of Quit India Movement

  • भावी नेत्यांचा उदय: राम मनोहर लोहिया, जे.पी. नारायण, अरुणा असफ अली, बिजू पटनायक, सुचेता कृपलानी इत्यादी नेत्यांनी भूमिगत हालचाली केल्या, जे नंतर प्रमुख नेते म्हणून उदयास आले.

  • महिलांचा सहभाग: या आंदोलनात महिलांचा सक्रिय सहभाग होता. उषा मेहता सारख्या महिला नेत्याने भूमिगत रेडिओ स्टेशन स्थापन करण्यास मदत केली ज्यामुळे चळवळीबद्दल प्रबोधन झाले.

  • राष्ट्रवादाचा उदय: भारत छोडो आंदोलनामुळे एकता आणि बंधुत्वाची भावना निर्माण झाली. अनेक विद्यार्थ्यांनी शाळा-कॉलेज सोडले, लोकांनी नोकऱ्या सोडल्या आणि बँकांमधून पैसे काढले.

  • स्वातंत्र्याचा मार्ग मोकळा केला: 1944 मध्ये भारत छोडो मोहीम चिरडली जात असताना, ब्रिटीशांनी तात्काळ स्वातंत्र्य देण्यास नकार दिले, परंतु दुस-या महायुद्धाच्या खर्चामुळे भारतावर दीर्घकाळ सत्ता चालवता येणार नाही याची त्यांना महत्त्वाची जाणीव झाली. यामुळे ब्रिटिशांशी राजकीय वाटाघाटीचे स्वरूप बदलले आणि शेवटी भारताच्या स्वातंत्र्याचा मार्ग मोकळा झाला.

Negative Outcomes of Quit India Movement

  • आंदोलनात काही ठिकाणी हिंसाचार झाला जो पूर्वनियोजित नव्हता. ही चळवळ ब्रिटिशांनी हिंसकपणे दडपली – लोकांना गोळ्या घालण्यात आल्या, लाठीचार्ज करण्यात आला, गावे जाळली गेली आणि प्रचंड दंड ठोठावण्यात आला. 1,00,000 हून अधिक लोकांना अटक करण्यात आली आणि आंदोलन चिरडण्यासाठी सरकारने हिंसाचाराचा अवलंब केला.
  • महात्मा गांधी, जवाहरलाल नेहरू आणि इतर सर्व प्रमुख भारतीय नेत्यांना अटक करण्यात आले.
  • त्यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसला बेकायदेशीर संघटना म्हणून घोषित केले.
Quit India Movement 1942, Provisions, Causes, Slogans and Outcomes_40.1
Adda247 Marathi Telegram

सर्व स्पर्धा परीक्षांसाठी उपयुक्त अभ्यास साहित्य

आगामी स्पर्धा परीक्षांची तयारी करण्याऱ्या विद्यार्थ्यासाठी Adda247 मराठी आपणासाठी सर्व महत्वाच्या टॉपिक वर महत्वपूर्ण लेखमालिका प्रसिद्ध करत आहे. त्याच्या सर्व लिंक तुम्ही खालील तक्त्यात पाहू शकता. या लेखमालिकेचा तुम्हाला नक्कीच फायदा होईल.

इतिहास भूगोल राज्यघटना विज्ञान अर्थव्यवस्था
सिंधू संस्कृती महाराष्ट्रातील वने घटना निर्मिती वनस्पतीची रचना व कार्ये पंचवार्षिक योजना
मौर्य राजवंश महाराष्ट्रातील लोकजीवन भारतीय राज्यघटनेची वैशिष्टे सूक्ष्मजीव आणि वनस्पतींचे वर्गीकरण नाणे बाजार भांडवली बाजार
चालुक्य राजवंश महाराष्ट्रातील पर्वतरांगा भारतीय संविधानाची उद्देशिका प्राण्यांचे वर्गीकरण दारिद्र व बेरोजगारी
संघराज्य व त्याचे राज्यक्षेत्र रोग व रोगांचे प्रकार भारतातील कृषी अर्थव्यवस्था
मराठा साम्राज्य महाराष्ट्रातील विभाग आणि जिल्हे नागरिकत्व रक्ताभिसरण संस्था भारतातील हरित क्रांती
महाराष्ट्राची मानचिन्हे मुलभूत हक्क आवर्तसारणी
गांधी युग महाराष्ट्रातील धरणे राज्य शासनाची मार्गदर्शक तत्वे आम्ल व आम्लारी
महाराष्ट्राच्या शेजारील राज्ये घटनादुरुस्ती
महाराष्ट्रातील आदिवासी लोकजीवन राष्ट्रपती मिश्रधातू
महाराष्ट्राची लोकसंख्या उपराष्ट्रपतींची यादी (1952-2023)
हिमालय पर्वत महाराष्ट्राच्या राज्यपालांची यादी गती व गतीचे प्रकार
प्रधानमंत्री: अधिकार व कार्य आणि मंत्रिमंडळ व मंत्रीमंडळ प्रकाशाचे गुणधर्म
भारतातील शेती भारताची संसद: राज्यसभा कार्य आणि उर्जा
राष्ट्रीय आणीबाणी
भारताची जणगणना वित्तीय आणीबाणी
आपली सूर्यप्रणाली
जगातील 7 खंड
जगातील लांब नद्या

For More Study Articles, Click here

Latest Maharashtra Govt. Jobs Majhi Naukri 2023
Home Page Adda 247 Marathi
Current Affairs in Marathi Chalu Ghadamodi

YouTube channel- Adda247 Marathi

Adda247 मराठी App | Add247Marathi Telegram group

Quit India Movement 1942, Provisions, Causes, Slogans and Outcomes_50.1
महाराष्ट्र महापॅक

Sharing is caring!

FAQs

What is the other name of Quit India Movement?

The Quit India Movement is also known as the August Kranti Movement or August Kranti

When was Quit India Movement Started?

Quit India Movement was started on 8 and 9 August 1942 during the Second World War.

What was the goal of Quit India Movement

The goal Quit India Movement was to end the British Empire from India.

Who has started the Quit India Movement?

Quit India movement was started by Mahatma Gandhi at the Mumbai session of the All India Congress Committee.