Marathi govt jobs   »   Study Materials   »   मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919 | Montagu-Chelmsford Reforms 1919 : MPSC Gazetted Civil Services Exam 2024 अभ्यास साहित्य

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919

स्वराज्यासाठीच्या भारताच्या संघर्षाच्या इतिहासात, मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा हा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे, जो ब्रिटिश वसाहतवादी धोरणाच्या उत्क्रांती आणि भारताच्या घटनात्मक प्रवासाची बीजे दर्शवितो. वाढत्या राष्ट्रवादी भावना आणि पहिल्या महायुद्धाच्या पार्श्वभूमीवर अंमलात आणलेल्या या सुधारणांचा उद्देश राज्यकारभारात भारताच्या वाढत्या सहभागाचा पाया रचण्याचा होता. या लेखात, मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड रिफॉर्म्स 1919 (भारत सरकार कायदा), वैशिष्ट्ये आणि महत्त्व यावर चर्चा केली आहे.

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919 : विहंगावलोकन

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919 कायद्याचे विहंगावलोकन खाली दिले आहे.

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919 : विहंगावलोकन
श्रेणी अभ्यास साहित्य
उपयोगिता MPSC Gazetted Civil Services Exam 2024  व सर्व स्पर्धा परीक्षांसाठी
विषय आधुनिक भारताचा इतिहास
लेखाचे नाव मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919
लेखातील प्रमुख मुद्दे
  • मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919 कायद्या विषयी सविस्तर माहिती

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणांची वैशिष्ट्ये

सुधारणांचे सर्वात प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे प्रांतांमध्ये “डायर्की” प्रणालीचा परिचय. ही प्रणाली सरकारच्या विषयांना दोन श्रेणींमध्ये विभागते – हस्तांतरित आणि राखीव. विकसीत विषय असे होते ज्यावर निवडून आलेल्या भारतीय मंत्र्यांचे नियंत्रण होते, तर आरक्षित विषय ब्रिटिश-नियुक्त राज्यपालांच्या नियंत्रणाखाली होते. त्यामुळे भारतीय मंत्री आणि ब्रिटिश अधिकारी यांच्यात सत्ता वाटपाची व्यवस्था निर्माण झाली.
सुधारणांमुळे प्रांतांमध्ये द्विसदनी (दोन-कक्ष) विधानमंडळाची स्थापना झाली. विधानमंडळ म्हणून ओळखले जाणारे कनिष्ठ सभागृह भारतीय मतदारांद्वारे काही प्रमाणात निवडले जाईल. वरचे सभागृह, विधान परिषद, काही निवडून आलेल्या सदस्यांचा समावेश असेल.
या सुधारणांचे उद्दिष्ट सरकारच्या कार्यकारी आणि विधिमंडळ शाखांमधील अधिकारांचे पृथक्करण करणे हे होते. विधान मंडळांना स्वायत्तता प्रदान करण्याचा हेतू होता.
या सुधारणांमुळे पात्र मतदारांची संख्या वाढवून निवडणुकीचा आधार वाढला. तथापि, मालमत्ता, शिक्षण आणि इतर पात्रता यावर आधारित मतदानाचा अधिकार अद्याप मर्यादित होता, त्याचा समावेश मर्यादित होता.
जबाबदार सरकारची संकल्पना मांडण्यात आली, ज्याचा अर्थ असा होता की निवडून आलेले भारतीय मंत्री केवळ ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनाच नव्हे तर विधान मंडळांनाही जबाबदार असतील.
जरी मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणांचा फोकस प्रामुख्याने प्रांतीय शासनावर होता, तरीही काही बदल केंद्रीय स्तरावरही करण्यात आले. केंद्रीय विधान परिषदेचा विस्तार करण्यात आला, त्यात अधिक निवडून आलेल्या भारतीय सदस्यांचा समावेश होता.

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणांचे महत्त्व

सुधारणा भारतीयांना शासनाच्या बाबतीत मर्यादित स्वशासन देण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल दर्शविते, त्यांना त्यांच्या स्वत: च्या प्रशासनात म्हणणे दिले.
निर्वाचित सदस्यांसह विधान मंडळांच्या स्थापनेमुळे भारतीयांना राजकीय सहभागाची एक विशिष्ट पातळी सक्षम झाली. या अनुभवाने भावी राजकीय नेत्यांचा आणि त्यांच्या अधिक स्वायत्ततेच्या मागण्यांचा मार्ग मोकळा झाला.
सुधारणांमुळे भारतीयांमध्ये राजकीय जागरुकता आणि सहभाग वाढला, वाढत्या एकतेच्या भावनेला आणि त्यांच्या स्वतःच्या प्रकरणांवर अधिक नियंत्रण ठेवण्याची इच्छा वाढली.
जरी सुधारणा स्वयंनिर्णयाच्या भारतीय मागण्या पूर्ण करण्यात अयशस्वी झाल्या, तरी त्यांनी भविष्यातील घटनात्मक घडामोडी आणि भारताच्या राजकीय भविष्यावरील चर्चेचा पाया घातला.
मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा हे अधिक व्यापक घटनात्मक बदलांच्या दिशेने एक पाऊल टाकणारे होते, ज्यामुळे अखेरीस भारत सरकार कायदा 1935 आला, ज्याने स्व-शासन आणि प्रतिनिधित्वाची व्याप्ती वाढवत राहिली. एकूणच, मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा एक महत्त्वपूर्ण मैलाचा दगड होता. भारताच्या राजकीय इतिहासात, ज्याने अधिक सहभागात्मक शासन रचना सुरू केली आणि भारताच्या स्वातंत्र्याकडे नेणाऱ्या पुढील राजकीय घडामोडींचा मंच तयार केला.

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919 | Montagu-Chelmsford Reforms 1919 : MPSC Gazetted Civil Services Exam 2024 अभ्यास साहित्य_3.1

MPSC Gazetted Civil Services Exam 2024 : अभ्यास साहित्य योजना : सामान्य ज्ञान(GS) 
तारीख वेब लिंक  अँप लिंक 
31 डिसेंबर  2023 जालियनवाला बाग हत्याकांड जालियनवाला बाग हत्याकांड
1 जानेवारी  2024 गांधी युग गांधी युग
3 जानेवारी 2024 रक्ताभिसरण संस्था रक्ताभिसरण संस्था
5 जानेवारी 2024

 

प्राकृतिक महाराष्ट्र – कोकण किनारपट्टी   प्राकृतिक महाराष्ट्र – कोकण किनारपट्टी
  7 जानेवारी  2024 1857 चा उठाव 1857 चा उठाव
9 जानेवारी  2024  प्राण्यांचे वर्गीकरण -असमपृष्ठरज्जू प्राणी  प्राण्यांचे वर्गीकरण -असमपृष्ठरज्जू प्राणी
11 जानेवारी 2024 राज्यघटना निर्मिती राज्यघटना निर्मिती
13 जानेवारी 2024 अर्थसंकल्प अर्थसंकल्प
15 जानेवारी 2024 महाराष्ट्र – स्थान व विस्तार महाराष्ट्र – स्थान व विस्तार
17 जानेवारी 2024 भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेसची स्थापना व वाटचाल भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेसची स्थापना व वाटचाल
19 जानेवारी 2024 मूलभूत हक्क मूलभूत हक्क
21 जानेवारी 2024 वैदिक काळ वैदिक काळ
23 जानेवारी 2024 सामाजिक व धार्मिक सुधारणा चळवळी सामाजिक व धार्मिक सुधारणा चळवळी
25 जानेवारी 2024 शाश्वत विकास शाश्वत विकास
27 जानेवारी 2024 महर्षी कर्वे व त्यांचे कार्य महर्षी कर्वे व त्यांचे कार्य
29 जानेवारी 2024 1942 छोडो भारत चळवळ 1942 छोडो भारत चळवळ
31 जानेवारी 2024 भारतीय रिझर्व्ह बँक  भारतीय रिझर्व्ह बँक 

 

MPSC Gazetted Civil Services Exam 2024 : अभ्यास साहित्य योजना : सामान्य ज्ञान (GS)
तारीख वेब लिंक  अँप लिंक 
1 फेब्रुवारी 2024 भारतीय राज्यघटनेतील महत्त्वाची कलमे भारतीय राज्यघटनेतील महत्त्वाची कलमे
2 फेब्रुवारी 2024 स्वातंत्र्यापूर्वीची भारतीय अर्थव्यवस्था स्वातंत्र्यापूर्वीची भारतीय अर्थव्यवस्था
3 फेब्रुवारी 2024 रौलेट कायदा 1919 रौलेट कायदा 1919
4 फेब्रुवारी 2024 गारो जमाती गारो जमाती
5 फेब्रुवारी 2024 लाला लजपत राय लाला लजपत राय
6 फेब्रुवारी 2024 भारतीय राज्यघटनेचे कलम 15 भारतीय राज्यघटनेचे कलम 15
7 फेब्रुवारी 2024 भारतातील हरित क्रांती भारतातील हरित क्रांती
8 फेब्रुवारी 2024 मार्गदर्शक तत्वे मार्गदर्शक तत्वे
9 फेब्रुवारी 2024 गौतम बुद्ध : जीवन आणि शिकवण गौतम बुद्ध : जीवन आणि शिकवण
10 फेब्रुवारी 2024 भारतीय नियोजन आयोग आणि NITI आयोग भारतीय नियोजन आयोग आणि NITI आयोग
11 फेब्रुवारी 2024 भारतीय राज्यघटनेची मूलभूत रचना सिद्धांत भारतीय राज्यघटनेची मूलभूत रचना सिद्धांत
12 फेब्रुवारी 2024 महागाईचे प्रकार आणि कारणे महागाईचे प्रकार आणि कारणे
13 फेब्रुवारी 2024 श्वसन संस्था श्वसन संस्था
14 फेब्रुवारी 2024 अलैंगिक प्रजनन  अलैंगिक प्रजनन 
15 फेब्रुवारी 2024 सातवाहन कालखंड सातवाहन कालखंड
16 फेब्रुवारी 2024 बिरसा मुंडा बिरसा मुंडा
17 फेब्रुवारी 2024 पंचायतराज समित्या पंचायतराज समित्या
18 फेब्रुवारी 2024 कोळी,भिल्ल व रामोश्यांचे बंड कोळी,भिल्ल व रामोश्यांचे बंड
19 फेब्रुवारी 2024 1991 च्या आर्थिक सुधारणा 1991 च्या आर्थिक सुधारणा
20 फेब्रुवारी 2024 जगन्नाथ शंकरशेठ जगन्नाथ शंकरशेठ
21 फेब्रुवारी 2024 पंडिता रमाबाई पंडिता रमाबाई
22 फेब्रुवारी 2024 भारतीय राज्यघटनेचे कलम 370 भारतीय राज्यघटनेचे कलम 370
23 फेब्रुवारी 2024 शिक्षणविषयक आयोग व समित्या शिक्षणविषयक आयोग व समित्या
24 फेब्रुवारी 2024 आम्ल पर्जन्य आम्ल पर्जन्य
25 फेब्रुवारी 2024 73 वी घटना दुरुस्ती कायदा 73 वी घटना दुरुस्ती कायदा
26 फेब्रुवारी 2024 संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ
27 फेब्रुवारी 2024 गोदावरी नदी खोरे गोदावरी नदी खोरे
28 फेब्रुवारी 2024 सार्वजनिक वित्त सार्वजनिक वित्त
29 फेब्रुवारी 2024 राज्य लोकसेवा आयोग राज्य लोकसेवा आयोग

 

MPSC Gazetted Civil Services Exam 2024 : अभ्यास साहित्य योजना : सामान्य ज्ञान (GS)
तारीख वेब लिंक  अँप लिंक 
1 मार्च 2024 केंद्र – राज्य संबंध केंद्र – राज्य संबंध
2 मार्च 2024 दिल्ली सल्तनत दिल्ली सल्तनत
3 मार्च 2024 राष्ट्रीय उत्पन्न राष्ट्रीय उत्पन्न
4 मार्च 2024
भाऊ दाजी लाड व बाळशास्त्री जांभेकर भाऊ दाजी लाड व बाळशास्त्री जांभेकर
5 मार्च 2024
भारतातील सहकारी संस्था भारतातील सहकारी संस्था
6 मार्च 2024 बंगालची फाळणी बंगालची फाळणी
7 मार्च 2024 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
8 मार्च 2024 मोपला बंड मोपला बंड
9 मार्च 2024 42 वी घटना दुरुस्ती कायदा 1976 42 वी घटना दुरुस्ती कायदा 1976
10 मार्च 2024
भारतातील खनिज संसाधने भारतातील खनिज संसाधने
11 मार्च 2024
गोपाळ हरी देशमुख व महादेव गोविंद रानडे गोपाळ हरी देशमुख व महादेव गोविंद रानडे
12 मार्च 2024
मानवी शरीर : अस्थिसंस्था मानवी शरीर : अस्थिसंस्था

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1919 | Montagu-Chelmsford Reforms 1919 : MPSC Gazetted Civil Services Exam 2024 अभ्यास साहित्य_4.1

MPSC Combine Group B & Group C (Pre + Mains) Exam Foundation 2024 | Marathi | Video Course By Adda247

महाराष्ट्रातील सर्व स्पर्धा परीक्षांसाठी ऑनलाईन क्लास, व्हिडिओ कोर्स, टेस्ट सिरीज, पुस्तके आणि इतर अभ्यास साहित्य खाली दिलेल्या लिंक वर क्लिक करून मिळावा.

महाराष्ट्र अभ्यास साहित्य

अड्डा 247 मराठीचे युट्युब चॅनल

अड्डा 247 मराठी अँप 

MAHARASHTRA MAHAPACK
महाराष्ट्र महापॅक

Sharing is caring!

FAQs

माँटेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा कोणत्या वर्षी झाल्या?

1919 च्या मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणांना भारत सरकार कायदा म्हणूनही ओळखले जाते.

मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणांचे महत्त्व काय आहे?

भारताच्या स्वराज्यासाठीच्या संघर्षाच्या इतिहासात, मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा हा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे, जो ब्रिटिश वसाहतवादी धोरणाच्या उत्क्रांती आणि भारताच्या घटनात्मक प्रवासाची बीजे दर्शवितो.

TOPICS: