Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021 | गती व गतीचे प्रकार_00.1
Marathi govt jobs   »   Study Materials   »   Motion and Types of Motion

Motion and Types of Motion: Study Material for MPSC Combine Exam 2022, गती व गतीचे प्रकार

Motion and Types of Motion, In this article you get detailed information about Motion and Types of Motion, Terms Related to Motion, Classification of Motion, Graphical Representation of Motion, and the Formulae of various motions.

Motion and Types of Motion
Category Study Material
Exam MPSC Group B and Group C Exam
Subject Science (Physics)
Name Motion and Types of Motion

Motion And Types of Motion

Motion And Types of Motion: विज्ञानाच्या तीन प्रमुख शाखा आहेत. भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र व जीवशास्त्र. महाराष्ट्रातील MPSC गट बगट क च्या परीक्षा, तसेच MPSC घेत असलेल्या इतर स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने विज्ञान हा खूप महत्वाचा विषय आहे. MPSC गट ब संयुक्त पूर्व परीक्षेत विज्ञान विषयावर 12 ते 14 प्रश्न विचारल्या जातात. Motion And Types of Motion हा घटक भौतिकशास्त्रातील (Physics) आहे. आज या लेखात आपण गती व गतीचे प्रकार (Motion And Types of Motion), Motion And Types of Motion चे फोर्मुले, गती व गतीचे प्रकार (Motion And Types of Motion) वर्गीकरण, गतीची समीकरणे इ. गोष्टी पाहणार आहोत.

MPSC गट ब संयुक्त पूर्व परीक्षा 2022 चे प्रवेशपत्र जाहीर

Motion And Types of Motion | गती आणि गतीचे प्रकार

Motion And Types of Motion: गती म्हणजे काय?, गतीची व्याख्या, गतीचे प्रकार (Motion And Types of Motion) व त्याची उदाहरणे दिली आहेत.

गती: एखाद्या वस्तूची स्थिती ठराविक वेळेत तिच्या सभोवतालच्या परिस्थितीनुसार बदलली तर ती गतिमान आहे असे म्हणतात. वेळेनुसार एखाद्या वस्तूची स्थिती बदलत नसेल तर ती विश्रांतीमध्ये असते असे म्हणतात. उदा. रस्त्यावरून वेगाने धावणारी कार, पाण्यावर जहाज, जमिनीवर गोगलगायीची हालचाल, फुलपाखरू फुलपाखरू, पृथ्वीभोवती फिरणारे चंद्र ही गतीची उदाहरणे आहेत.

Periodic Motion (नियतकालिक गती): जेव्हा एखादी वस्तू किंवा शरीर काही काळानंतर त्याच्या हालचालीची पुनरावृत्ती करते तेव्हा ती नियतकालिक गती असते. उदा. सूर्याभोवती पृथ्वीची गती, चंद्राची पृथ्वीभोवतीची गती इ.

Adda247 Marathi App
Adda247 Marathi App

Types of Motion (गतीचे प्रकार):

गतीचे प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत.

  1. Rectilinear Motion (एकरेषीय गती): रेक्टिलीनियर मोशन ही अशी गती आहे ज्यामध्ये कण किंवा शरीर एका सरळ रेषेत फिरत असते. उदा: सरळ रस्त्यावर चालणारी कार.
  2. Circular Motion (वर्तुळाकार गती) : वर्तुळाकार गती ही अशी गती असते ज्यामध्ये कण किंवा शरीर वर्तुळात फिरत असते. वर्तुळाकार गती द्विमितीय किंवा त्रिमितीय असू शकते. ही एक नियतकालिक गती देखील आहे. उदा. विद्युत पंख्याच्या ब्लेडवर किंवा घड्याळाच्या हातावर चिन्हांकित केलेल्या बिंदूची हालचाल.
  3. Oscillatory Motion (दोलन गती): दोलन गती ही अशी हालचाल आहे ज्यामध्ये शरीर ठराविक वेळेच्या अंतराने एका निश्चित बिंदूवर वारंवार पुढे-मागे किंवा पुढे-मागे फिरते. या प्रकारची गती देखील नियतकालिक गतीचा एक प्रकार आहे, उदा. स्विंग.
वेगवेगळ्या प्रकारच्या मोशनची उदाहरणे
मार्च पास्टमध्ये सैनिक एकरेषीय गती
सरळ रस्त्यावरून बैलगाडी चालली एकरेषीय गती
मोशनमध्ये असलेल्या सायकलचे पेडल वर्तुळाकार हालचाल
स्विंगची हालचाल दोलन गती
पेंडुलमची हालचाल दोलन गती

भारत आणि महाराष्ट्रात 1857 चा उठाव

Terms Related to Motion |  गतीशी संबंधित संज्ञा

Terms Related to Motion: गती व गतीचे प्रकार (Motion And Types of Motion) अभ्यासतांना गतीचे प्रकार पाहणे आवश्यक ठरते. गतीशी संबंधित संज्ञा व त्याच्या व्याख्या खाली दिल्या आहेत.

Distance (अंतर): वेळेच्या अंतराने शरीराने व्यापलेल्या वास्तविक मार्गाच्या लांबीला अंतर म्हणतात. अंतर हे एक स्केलर प्रमाण आहे, ज्याचे परिमाण फक्त आहे.

Odometer (ओडोमीटर): हे वाहनातील अंतर मोजण्यासाठी वापरले जाणारे साधन आहे.

Displacement (विस्थापन): एखाद्या वस्तूच्या अंतिम आणि प्रारंभिक स्थितीतील फरकाला विस्थापन म्हणतात. विस्थापन हे वेक्टर प्रमाण आहे, ज्याची परिमाण आणि दिशा दोन्ही आहेत.
जर एखादे शरीर वर्तुळाकार मार्गाने फिरत असेल, तर एका प्रदक्षिणा नंतर त्याचे विस्थापन शून्य असेल परंतु प्रवास केलेले अंतर वर्तुळाच्या परिघाएवढे असेल.

Speed (स्पीड) : वेळेच्या एकक अंतराने वस्तूने व्यापलेल्या अंतराला वस्तूचा वेग म्हणतात.

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

Average Speed (सरासरी स्पीड): दिलेल्या वेळेच्या अंतरासाठी कणाचा सरासरी वेग हा घेतलेल्या वेळेशी प्रवास केलेल्या एकूण अंतराचे गुणोत्तर म्हणून परिभाषित केला जातो.

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

Velocity (वेग) : वेळेच्या एकक अंतराने एखाद्या वस्तूने प्रवास केलेल्या विस्थापनाला वस्तूचा वेग म्हणतात.

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

Average Velocity (सरासरी वेग) : दिलेल्या वेळेच्या अंतरासाठी कणाचा सरासरी वेग हे घेतलेल्या वेळेपर्यंत प्रवास केलेल्या एकूण विस्थापनाचे गुणोत्तर म्हणून परिभाषित केले जाते.

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

Relative Velocity (सापेक्ष वेग): फिरत्या निरीक्षकाच्या संदर्भात शरीराच्या स्थितीत बदल होण्याचा दर हा शरीराच्या wrt निरीक्षकाचा सापेक्ष वेग मानला जातो.

जेव्हा निरीक्षक आणि निरीक्षण करणारी वस्तू दोन्ही एकाच दिशेने फिरत असतात तेव्हा, सापेक्ष वेग

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

Acceleration (त्वरण): एखाद्या वस्तूच्या वेगाच्या बदलाच्या दराला त्या वस्तूचे प्रवेग म्हणतात.

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

महाराष्ट्रातील वने व वनांचे प्रकार आणि अभयारण्य

Important Points | महत्वाचे मुद्दे

  • प्रवेगाचे एकक मीटर/सेकंद² किंवा m/s² आहे.
  • जर एखाद्या वस्तूचा वेग अप्रत्यक्ष न बदलता वाढला, तर त्याला सकारात्मक प्रवेग सह फिरत असल्याचे म्हटले जाते.
  • दिशेत बदल न करता एखाद्या वस्तूचा वेग कमी झाल्यास, वस्तू नकारात्मक प्रवेग किंवा मंदावणे किंवा मंदपणाने फिरत असल्याचे म्हटले जाते.
  • एखाद्या वस्तूचा वेग समान प्रमाणात वेळेच्या अंतराने समान प्रमाणात बदलल्यास ती एकसमान प्रवेगाने फिरत असल्याचे म्हटले जाते.
  • जर एखाद्या वस्तूचा वेग असमान प्रमाणात काळाच्या समान अंतराने बदलत असेल तर ती परिवर्तनशील प्रवेगासह फिरत असल्याचे म्हटले जाते.
  • एखाद्या वस्तूचा प्रवेग शून्य असतो जर ती विश्रांतीवर असेल किंवा एकसमान वेगाने फिरत असेल.

Classification of Motion | गतीचे वर्गीकरण

Classification of Motion: गतीचे वर्गीकरण दोन प्रकारात होते. Uniform Motion व Non-Uniform Motion याच्या व्याख्या खालीलप्रमाणे आहेत.

1. Uniform Motion: स्थिर गतीने सरळ रेषेत फिरणारी वस्तू समान गतीमध्ये असते असे म्हणतात.
2. Non–Uniform Motion: हालचाल जर एखाद्या वस्तूचा वेग एका सरळ रेषेत फिरत असेल तर त्याची गती सतत बदलत असेल तर शरीर Non–Uniform Motion मध्ये आहे असे म्हणतात.

महाराष्ट्र राज्य वाङ्मय पुरस्कार 2021-22

Graphical Representation of Motion | गतीची आलेखानुसार मांडणी

Graphical Representation of Motion:  गती व गतीचे प्रकार (Motion And Types of Motion) अभ्यासतांना गतीचे Graphical Representation पाहणे आवश्यक ठरते त्यावरून आपल्या संकल्पना स्पष्ठ होण्यास मदत होते. Graphical Representation of Motion 4 वेगवेगळ्या पद्धतीने केले जाते ते खालीलप्रमाणे

Distance – Time Graph (अंतर – वेळेचा आलेख)

  • कव्हर केलेले अंतर आणि वेळ यांच्यातील आलेख तयार करून वस्तूच्या गतीचे स्वरूप अभ्यासले जाऊ शकते. अशा आलेखाला अंतर-वेळ आलेख म्हणतात. .
  • एकसमान वेगाने फिरणाऱ्या वस्तूचा अंतर – वेळ आलेख ही सरळ रेषा आहे.
  • एखादी वस्तू एकसमान गतीने पुढे जात असल्यास, त्याचे अंतर-वेळ आलेख सरळ रेषा नसते. आलेखाचा कल वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळा असतो आणि त्यामुळे त्याला एक वेगळा उतार नसतो.

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

(a) अंतर – एकसमान वेगासाठी वेळ आलेख
(b) अंतर – एकसमान वेग नसलेल्या वेळेचा आलेख

Displacement – Time Graph (विस्थापन – वेळेचा आलेख)

  • विस्थापन – एकसमान वेगाने फिरणाऱ्या वस्तूचा वेळ आलेख ही सरळ रेषा आहे. विस्थापनाचा उतार – एखाद्या वस्तूचा त्याच्या वेगाइतका वेळ आलेख.

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

Speed – Time Graph (गती – वेळेचा आलेख)

  • जर एखादी वस्तू स्थिर गतीने फिरत असेल, तर त्याचा वेग – वेळेचा आलेख हा वेळेच्या अक्षाच्या समांतर एक सरळ रेषा आहे.
  • वेगाखालील क्षेत्र – वेळ आलेख संबंधित वेळेच्या अंतराने ऑब्जेक्टद्वारे पार केलेले अंतर देतो.

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

Velocity – Time Graph (वेग – वेळेचा आलेख)

  • वेगाचा उतार – वेळ आलेख प्रवेग वस्तू देतो
  • जर एखादी वस्तू एका सरळ रेषेत स्थिर प्रवेग घेऊन फिरत असेल, तर त्याचा वेग – वेळ आलेख ही सरळ रेषा असते.
  • वेगाखालील क्षेत्र – वेळ आलेख ऑब्जेक्टचे विस्थापन देतो.

गती व गतीचे प्रकार | Motion and Types of Motion: Study Material for MHADA and CTET 2021

Adda247 Marathi Telegram
Adda247 Marathi Telegram

Equation of Motion | गतीची समीकरणे

Equation of Motion: गती व गतीचे प्रकार (Motion And Types of Motion) अभ्यासतांना आपल्याला गतीची समीकरणे लक्षात ठेवावी लागतात. त्याचा परीक्षेत फायदा होतो. परीक्षेत कोणते समीकरण कितवे आहे यावर देखील प्रश्न विचारतात.

समीकरण 1. गतीचे पहिले समीकरण: जर प्रारंभिक वेग u असलेल्या शरीराला एकसमान प्रवेग a च्या अधीन असेल, तर वेळ t नंतर, त्याचा अंतिम वेग v,
v = u + at

समीकरण : 2. गतीचे दुसरे समीकरण: द सुरुवातीच्या वेग u आणि प्रवेग a सह हलवून वेळेत शरीराने व्यापलेले अंतर, आहे

s = ut + at²

समीकरण : 3. गतीचे तिसरे समीकरण: जर प्रारंभिक वेग u, अंतिम वेग v, प्रवेग a असलेल्या शरीराचा s 1 अंतर असेल तर

v² = u² + 2as

गुरुत्वाकर्षणाखाली शरीराची हालचाल : शरीरावरील पृथ्वीच्या आकर्षणाच्या शक्तीला गुरुत्वाकर्षण बल म्हणतात. गुरुत्वाकर्षणाच्या बलाने शरीरात निर्माण होणाऱ्या प्रवेगांना गुरुत्वाकर्षणामुळे प्रवेग म्हणतात. हे g द्वारे दर्शविले जाते. अशा प्रकारे,

जर एखादे शरीर काही प्रारंभिक वेगासह अनुलंब खाली प्रक्षेपित केले असेल, तर गतीचे समीकरण आहे

 v = u + gt

b = ut + gt²

v² = u² + 2gh

जर एखादे शरीर अनुलंब वरच्या दिशेने प्रक्षेपित केले असेल, तर गतीचे समीकरण आहे

v = u – gt

b = ut – gt²

v² = u² = 2gh

जेथे, h ही शरीराची उंची आहे, u हा प्रारंभिक वेग आहे, v हा अंतिम वेग आहे आणि t हा उभ्या गतीसाठी वेळ मध्यांतर आहे.

Study Material for All MPSC Exams |  MPSC च्या सर्व परीक्षांसाठी अभ्यास साहित्य

Study Material for All MPSC Exams: MPSC स्पर्धा परीक्षांचा अभ्यासक्रम खूप जास्त आहे आणि प्रश्न नेमके कशातून येतात हे समजायला वेळ लागतो. तुमच्या अभ्यासाच्या तयारीला गती देण्यासाठी Adda247 मराठी सर्व विषयातील महत्वाचे टॉपिक कव्हर करणार आहे. त्यामुळे तुम्ही Adda 247 मराठी च्या अधिकृत वेबसाईट ला भेट देत रहा. यामुळे तुम्हाला MPSC च्या आगामी सर्व स्पर्धा परीक्षेत जास्त गुण मिळवण्यास मदत होईल.

Latest Posts:

Maharashtra Gazette Technical Service Notification 2022 Out

RBI Assistant Notification 2022 Out for 950 Posts

SSC CHSL Apply Online 2022

महापारेषण अप्रेंटिस भरती 2022

FAQs Motion And Types of Motion

Q1. गती म्हणजे काय?

Ans. एखाद्या वस्तूची स्थिती ठराविक वेळेत तिच्या सभोवतालच्या परिस्थितीनुसार बदलली तर ती गतिमान आहे.

Q2. गतीचे किती प्रकार पडतात?

Ans. गतीचे प्रमुख 3 प्रकार पडतात.

Q3. वाहनाने किती आंतर पार केले हे मोजण्यासाठी कोणते उपकरण वापरतात?

Ans. वाहनाने किती आंतर पार केले हे मोजण्यासाठी ओडोमीटर वापरतात

Q4. अशीच महत्वपूर्ण लेख मला कुठे पाहायला मिळेल?

Ans. Adda 247 मराठी च्या अधिकृत वेबसाईट वर तुम्हाला सर्व स्पर्धा परीक्षांचे नोटीफिकेशन, अभ्यासक्रम, मागील वर्षीच्या प्रश्नपत्रिका व अभ्यास साहित्य मिळेल.

YouTube channel- Adda247 Marathi

Adda247 मराठी App | Add247Marathi Telegram group

केवळ सरावच परीक्षेत चांगले गुण मिळण्यास मदत करू शकतो

सराव करा

MPSC Combined Group B Prelims 2021 Online Test Series
MPSC Combined Group B Prelims 2021 Online Test Series

Sharing is caring!

ज्ञानकोश मासिक चालू घडामोडी-एप्रिल 2022

×

Download success!

Thanks for downloading the guide. For similar guides, free study material, quizzes, videos and job alerts you can download the Adda247 app from play store.

Thank You, Your details have been submitted we will get back to you.
Was this page helpful?
Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Login

OR

Forgot Password?

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Sign Up

OR
Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Forgot Password

Enter the email address associated with your account, and we'll email you an OTP to verify it's you.


Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Enter OTP

Please enter the OTP sent to
/6


Did not recive OTP?

Resend in 60s

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Change Password



Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Almost there

Please enter your phone no. to proceed
+91

Join India's largest learning destination

What You Will get ?

  • Job Alerts
  • Daily Quizzes
  • Subject-Wise Quizzes
  • Current Affairs
  • Previous year question papers
  • Doubt Solving session

Enter OTP

Please enter the OTP sent to Edit Number


Did not recive OTP?

Resend 60

By skipping this step you will not recieve any free content avalaible on adda247, also you will miss onto notification and job alerts

Are you sure you want to skip this step?

By skipping this step you will not recieve any free content avalaible on adda247, also you will miss onto notification and job alerts

Are you sure you want to skip this step?