Telugu govt jobs   »   Land Reforms in India

Land Reforms in India , భారతదేశంలో భూ సంస్కరణలు

Land Reforms in India: Land reform refers to efforts to reform the ownership and control of land in India. Or, land redistribution by the government from landlords to landless people for agriculture or special purpose is called land reform. There is a need to implement land reforms to reduce inequalities in land ownership and provide social justice.

భారతదేశంలో భూ సంస్కరణలు: భూ సంస్కరణ అనేది భారతదేశంలో భూమి యొక్క యాజమాన్యం మరియు నియంత్రణను సంస్కరించే ప్రయత్నాలను సూచిస్తుంది. లేదా, వ్యవసాయం లేదా ప్రత్యేక ప్రయోజనం కోసం ప్రభుత్వం భూస్వాముల నుండి భూమి లేని వ్యక్తులకు పునఃపంపిణీ చేసిన భూములను భూ సంస్కరణ అంటారు. భూ యాజమాన్యంలోని అసమానతలను తగ్గించి సామాజిక న్యాయం అందించేందుకు భూ సంస్కరణలు అమలు చేయాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

Land Reforms in India |_40.1APPSC/TSPSC Sure shot Selection Group

 

Categories of land Reforming (భూ సంస్కరణల వర్గాలు)

సంస్కరణల్లో ఆరు ప్రధాన వర్గాలు ఉన్నాయి:

  • మధ్యవర్తుల రద్దు (స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వపు భూ రెవెన్యూ వ్యవస్థలో అద్దె వసూలు చేసేవారు);
  • అద్దె నియంత్రణ (పదవీకాలం యొక్క భద్రతతో సహా ఒప్పంద నిబంధనలను మెరుగుపరచడానికి);
  • భూస్వాములపై సీలింగ్ (భూమిలేని వారికి మిగులు భూమిని పునఃపంపిణీ చేయడానికి);
  • భిన్నమైన భూస్వాములను ఏకీకృతం చేయడానికి ప్రయత్నాలు;
  • సహకార ఉమ్మడి వ్యవసాయానికి ప్రోత్సాహం;
  • సెటిల్మెంట్ మరియు అద్దె నియంత్రణ.

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అధిక శాతం ప్రజలకు భూమే ప్రధాన జీవనాధారం. కానీ ఆ భూమి పంపిణీకి సంబంధించి అనేక అసమానతలు అమలవుతున్నాయి. గ్రామాల్లో ఎక్కువ మొత్తం భూమి అతి తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్న ధనవంతులైన భూస్వాముల అధీనంలో ఉంది. ఈ పరిస్థితి సామాజిక న్యాయం అందించాలనే ప్రణాళికా లక్ష్యానికి విరుద్ధంగా ఉంది. భూమి యాజమాన్యంలోని అసమానతలను తగ్గించి సామాజిక న్యాయాన్ని అందించడానికి భూసంస్కరణలు అమలుచేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. భూయాజమాన్యంలో మార్పులు తీసుకురావడానికి ప్రభుత్వం ప్రత్యక్షంగా జోక్యం చేసుకోవడాన్నే భూసంస్కరణలుగా చెప్పవచ్చు.

నిర్వచనాలు

  •  భూసంస్కరణలు అంటే భూమి పునఃపంపిణీ, కౌలు పరిమాణం నిర్ణయం, కౌలుదారులకు భద్రత, వ్యవసాయ కార్మికుల వేతనాల నిర్ణయం, వ్యవసాయ పరపతి ఆధారాల అభివృద్ధి, భూమి పన్నుల విధానంలో మార్పులు, సహకార వ్యవస్థ మెరుగుదల, వ్యవసాయ విద్య, సాంకేతిక మార్పులు.
  •  మధ్యవర్తుల తొలగింపు, భూహక్కుల పునఃపంపిణీ, కమతాల సమీకరణ, కౌలు సంస్కరణలు, సహకార, సామూహిక వ్యవస్థల నిర్మాణం భూసంస్కరణల లక్ష్యం.

 ప్రొఫెసర్‌ రాజ్‌కృష్ణ

  •  రైతుల ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ శక్తిని దృఢపరచడమే భూసంస్కరణల లక్ష్యం. భూమిని దున్నేవాడికి యాజమాన్యపు హక్కుగా చేయడంతోనే భూసంస్కరణల లక్ష్యం పూర్తికాదు. అలాంటి హక్కును సద్వినియోగం చేసుకొని లబ్ధి పొందగలిగే ఇతరత్రా మార్పులు కూడా భూసంస్కరణల పరిధిలోనివే.
  • స్థూలంగా చెప్పాలంటే ప్రత్యక్షంగా ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకొని వ్యవసాయ నిర్మాణంలో (అగ్రేరియన్‌ స్ట్రక్చర్‌) మార్పులు తీసుకురావడాన్ని భూసంస్కరణలు అంటారు.
  • భూసంస్కరణలను వ్యవసాయ సంబంధ సంస్కరణలని అంటారు. భూసేకరణ చట్టం – 1894 ప్రకారం ప్రైవేటు భూములు సేకరించే అధికారం  ప్రభుత్వానికి ఉంది. రాజ్యాంగం ప్రకారం రాష్ట్ర శాసనసభలకు భూసంబంధ చట్టాలు చేసే అధికారం ఉంది. దేశంలో భూసంస్కరణలు చేసిన మొదటి రాష్ట్రం కేరళ. తర్వాత పశ్చిమ బెంగాల్‌ తదితర రాష్ట్రాలు అమలుచేశాయి.

ఇతర దేశాల అనుభవాలు

  • చరిత్రాత్మకంగా ప్రపంచంలో భూసంస్కరణలు చాలా పురాతనమైనవి. ఆరో శతాబ్దంలో గ్రీకులోని (133 – 121 బి.సి) రోమ్‌లో భూసంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టారు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం వరకు స్వీడన్‌ (1827), డెన్మార్క్‌ (1850), ఐర్లాండ్‌ (1930) దేశాల్లో భూసంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టారు. తర్వాత ఫ్రాన్స్‌లో 1992లో అమలయ్యాయి.
  • బ్రిటిష్‌ ఇండియాలో భూమిశిస్తు విధానాలు:  బ్రిటిషర్ల పరిపాలనలో వ్యవసాయ భూముల శిస్తు వసూలుకు అనేక పద్ధతులు అనుసరించారు.
  • వాటిలో మూడు విధానాలు ముఖ్యమైవి.అవి

1) జమీందారీ పద్ధతి (1793)

2) రైత్వారీ విధానం (1820)

3) మహల్వారీ విధానం (1833)

1. జమీందారీ పద్ధతి (1793)

Land Reforms in India |_50.1

శాశ్వత భూమిశిస్తు వసూలు విధానం: ఈస్ట్‌ ఇండియా కంపెనీ ప్రభుత్వం 1793లో లార్డ్‌ కారన్‌వాలీస్‌ గవర్నర్‌ జనరల్‌గా ఉన్న సమయంలో శాశ్వత భూమి శిస్తు వసూలు పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టింది. దీన్నే జమీందారీ విధానం అంటారు. ఇది బెంగాల్, బిహార్, ఒడిశాల్లో అమల్లో ఉండేది. ఈ పద్ధతి ప్రకారం మొదట వ్యవసాయ భూముల నికర ఆదాయంలో 83% కౌలుగా వసూలు చేసేవారు. ఆ తర్వాత సాగుభూమిలో నికర ఆదాయంలో 40% శిస్తుగా వసూలు చేశారు. అయితే శాశ్వత భూమి శిస్తు నిర్ణయం ప్రకారం జమీందార్లు 10/11వ వంతు పంట దిగుబడిని ప్రభుత్వానికి చెల్లించాలి. దీంతో శిస్తు వసూలుకు జమీందార్లు రైతులను పీడించేవారు. చివరికి రైతులు భూమిపై వ్యవసాయం చేసే హక్కుకు వదులుకునేవారు. ఈ పద్ధతి వల్ల రైతులు, కూలీలుగా మారి వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధి క్షీణించింది.

తాత్కాలిక శిస్తు నిర్ణయ విధానం: భూమిశిస్తు వసూలు విధానాన్ని బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఇతర రాష్ట్రాలకు కూడా విస్తరించి అవసరమైనప్పుడు భూమిశిస్తును సవరించే తాత్కాలిక నిర్ణయ పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టింది. దీని ప్రకారం 20 – 40 సంవత్సరాలకు వ్యవసాయదారులు చెల్లించాల్సిన శిస్తు నిర్ణయిస్తారు. దీంతో రైతులపై పన్ను భారం పెరిగి వ్యవసాయ రంగానికి హాని జరిగింది.

  • 1952లో మొదటి ప్రణాళికా కాలంలో జమీందారీ విధానాన్ని రద్దు చేసి భూసంస్కరణలు అమలుచేశారు.

2. రైత్వారీ విధానం (1820) 

Land Reforms in India |_60.1

రైతు అంటే భూమిని సాగుచేసేవాడు. రైత్వారీ అంటే రైతులకు సాగు హక్కును ఇవ్వడం. భూమిని సొంతంగా సాగుచేసే లేదా ఇతరులతో సాగు చేయించే భూమి వాస్తవ యజమానులు/సాగుదారుల నుంచి నేరుగా శిస్తు వసూలు చేయాలని నిర్ణయించారు. మధ్యవర్తుల ద్వారా పన్నులు వసూలు చేయడంలో ప్రభుత్వానికి కలిగే నష్టాన్ని తొలగించడానికి 1820లో థామస్‌ మన్రో రైత్వారీ విధానాన్ని అమలుచేశారు. దీన్నే రైత్వారీ శిస్తు నిర్ణాయక విధానం అంటారు. భూమిపై హక్కు ఉన్న రైతులందరినీ భాగస్వాములుగా ఏర్పాటుచేశారు. సంవత్సరానికి ఒకసారి ఈ పన్నును రైతులు ప్రభుత్వానికి చెల్లించాలి. ఈ పద్ధతిలో పన్ను వసూలు చేయడంలో మధ్యవర్తుల ప్రమేయం ఉండదు. భూసారం, ఉత్పత్తి వ్యయం అంశాల ఆధారంగా ప్రభుత్వమే పన్ను నిర్ణయిస్తుంది. భూయజమానులే (కౌలుదారులు కాదు) ఈ పన్నును బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వానికి చెల్లించాలి. స్థూల ఉత్పత్తిలో 40% – 50% వరకు పన్నుగా నిర్ణయించారు. శిస్తును 20 నుంచి 40 సంవత్సరాలకు ఒకసారి సవరించే వీలు ఉంటుంది. రైత్వారీ విధానాన్ని ముందుగా (1817 – 18) బొంబాయి, మద్రాస్‌ రాష్ట్రాల్లో ప్రవేశపెట్టి తర్వాత ఈశాన్య, వాయవ్య రాష్ట్రాలకు విస్తరించారు. దేశంలోని 38% వ్యవసాయ భూమిలో మాత్రమే ఈ విధానం అమల్లో ఉండేది.

3. మహల్వారీ విధానం (1833) 

Land Reforms in India |_70.1

బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఒక గ్రామంలోని వ్యవసాయ యోగ్యమైన మొత్తం భూమిని అంచనా వేసి దాన్ని ఆ గ్రామ సమష్టి ఆస్తిగా పరిగణించి మొత్తం భూమిపై శిస్తు విధించేది. ఈ పద్ధతిని మహల్వారీ పద్ధతి అంటారు. దీన్ని 1833లో విలియం బెంటింక్‌ ప్రవేశపెట్టాడు. గంగా మైదానంలో ఈ పద్ధతి అమల్లో ఉండేది. మహల్వారీ పద్ధతిని ఆగ్రా, అవధ్‌ ప్రాంతాల్లో ప్రవేశపెట్టారు. ప్రభుత్వం ఎంపిక చేసిన గ్రామపెద్దకు ఈ భూమిపై శిస్తు వసూలు చేసే అధికారం ఉంటుంది. ఈయన గ్రామంలోని రైతుల నుంచి శిస్తు వసూలు చేసి ప్రభుత్వానికి చెల్లిస్తాడు. తన సేవలకు ప్రతిఫలంగా వసూలు చేసిన భూమి శిస్తులో కొంత శాతం కమిషన్‌గా పొందుతాడు. దేశంలోని 5 శాతం వ్యవసాయ భూమిలో మాత్రమే మహల్వారీ పద్ధతి అమల్లో ఉండేది.

  •  అలీస్‌ థోర్నర్‌ చెప్పినట్లు జమీందారీ విధానం జమీందార్లను గ్రామ అధికారులుగా మారిస్తే, రైత్వారీ విధానం గ్రామ వ్యవస్థను ఛేదించి రైతులను, ప్రభుత్వాన్ని వేరుచేసింది.

స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి భూ సంస్కరణలు

  • భూ సంస్కరణలు భూమి యొక్క యాజమాన్యం, ఆపరేషన్, లీజు, అమ్మకాలు మరియు వారసత్వం యొక్క నియంత్రణను సూచిస్తాయి.

స్వాతంత్ర్యం తర్వాత భూ సంస్కరణల లక్ష్యాలు

  • భూమి అన్ని ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు మరియు భారతదేశం వంటి ఎక్కువగా వ్యవసాయ సమాజానికి ఆధారం; ఇది చాలా దిగుమతిని కలిగి ఉంటుంది.
  • భారతీయ గ్రామీణ సమాజం సంపన్న భూస్వామ్య మైనారిటీ (జమీందార్లు/భూస్వాములు) మరియు పేద భూమిలేని మెజారిటీ (రైతులు)చే ప్రతీక. అందువల్ల, భూ సంస్కరణలు ఆర్థిక మరియు సామాజిక సమానత్వం వైపు ఒక ముఖ్యమైన అడుగు.

Goals of Land Reforming (భూ సంస్కరణ లక్ష్యాలు)

భారతదేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత పార్లమెంటు జోసెఫ్‌ చెల్లాదురై కార్నెలియస్‌ కుమారప్ప (జేసీ కుమారప్ప) అధ్యక్షతన 1948లో వ్యవసాయ సంస్కరణల కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. 1949లో ఆ కమిటీ నివేదిక సమర్పించింది. ఈ సిఫార్సులను అనుసరించి జమీందారీ లాంటి మధ్యవర్తుల వ్యవస్థను ప్రభుత్వం రద్దు చేసింది. దున్నేవాడికే భూయాజమాన్యాన్ని బదిలీ చేయాలని సూచించింది.

  •  వ్యవసాయ సంబంధాలను పునర్‌వ్యవస్థీకరించి సమసమాజ స్థాపన చేయడం.
  •  భూసంబంధ వ్యవహారాల్లో దోపిడీ నిర్మూలన.
  •  దున్నేవాడికే భూమి హక్కు కల్పించడం.
  • భూసంబంధ అసమానతలు తొలగించి గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పేదవర్గాల వారికి భూయాజమాన్య వసతి కల్పించడం.
  •  భూమి పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు చేపట్టి వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు పెంచడం.
  •  ప్రభుత్వానికి, రైతులకు మధ్య ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని ఏర్పరిచి వివిధ వర్గాల రైతులకు సాంఘిక న్యాయం సమకూర్చడం.
  •  స్థానిక సంస్థల ద్వారా సాంఘిక సమానత్వాన్ని సాధించడానికి విధానపరమైన మార్పులు చేయడం.

8వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (1992-97)లో పొందుపరిచిన భూసంస్కరణల లక్ష్యాలు: 

  •  సామాజిక సమానత్వాన్ని సాధించేలా భూవ్యవసాయ సంబంధాలను పునర్నిర్మించడం.
  •  భూవ్యవసాయ సంబంధాల దోపిడీని అరికట్టడం.
  •  దున్నేవాడికే భూమిని సమకూర్చడం.
  •  గ్రామీణ పేదలకు భూమి పంపిణీ చేసి వారి ఆర్థిక సామాజిక పరిస్థితులను మెరుగుపరచడం.
  •  వ్యవసాయ ఉత్పత్తి, ఉత్పాదకతలను పెంచడం.
  •  గ్రామీణ వ్యవస్థలో అన్నిరకాలుగా సమానత్వాన్ని సాధించడం.

జమీందారీ నిర్మూలన చట్టాలు

ప్రారంభంలో, ఈ చట్టాలు వివిధ రాష్ట్రాల్లో ఆమోదించబడినప్పుడు, అవి భారత రాజ్యాంగం కల్పించిన ఆస్తి హక్కుకు విరుద్ధమని కోర్టులలో సవాలు చేయబడ్డాయి. కాబట్టి, భూస్వామ్య రద్దును చట్టబద్ధం చేయడానికి పార్లమెంటులో సవరణలు ఆమోదించబడ్డాయి. 1956 నాటికి, అనేక రాష్ట్రాల్లో జమీందారీ నిర్మూలన చట్టాలు ఆమోదించబడ్డాయి. దీని ఫలితంగా, దాదాపు 30 లక్షల మంది కౌలుదారులు మరియు వాటాదారులు దేశవ్యాప్తంగా మొత్తం 62 లక్షల ఎకరాల భూమిపై యాజమాన్య హక్కులను పొందారు.

ల్యాండ్ సీలింగ్ చట్టం

ల్యాండ్ సీలింగ్ అనేది ఒక కుటుంబం లేదా వ్యక్తి స్వంతం చేసుకోగల భూమి పరిమాణంపై టోపీని అమర్చడాన్ని సూచిస్తుంది. ఏదైనా మిగులు భూమి కౌలుదారులు, రైతులు లేదా వ్యవసాయ కూలీలు వంటి భూమిలేని వ్యక్తుల మధ్య పంపిణీ చేయబడుతుంది.

అద్దె సంస్కరణలు

ఇది మూడు రంగాలపై దృష్టి పెట్టింది:

  • అద్దె నియంత్రణ
  • పదవీకాల భద్రత
  • అద్దెదారులకు యాజమాన్యాన్ని అప్పగించడం

Outcomes of Land Reforms (భూ సంస్కరణల ఫలితాలు)

  • భూస్వాముల వంటి మధ్యవర్తుల రద్దు.
  • ల్యాండ్ సీలింగ్.
  • భూమి స్వాధీనం.
  • ఉత్పాదకత పెరిగింది.

 

Drawbacks of land reforms (భూ సంస్కరణల లోపాలు)

  • భారతదేశంలో ఇప్పటికీ చాలా మంది చిన్న మరియు సన్నకారు రైతులు వడ్డీ వ్యాపారుల బారి నుండి ప్రార్థిస్తూ అప్పులపాలు చేస్తూనే ఉన్నారు.
  • గ్రామీణ పేదరికం ఇప్పటికీ ఉంది.
  • ల్యాండ్ సీలింగ్ రాష్ట్రం నుండి రాష్ట్రానికి మారుతూ ఉంటుంది.
  • చాలా ప్లాంటేషన్లకు ల్యాండ్ సీలింగ్ చట్టం నుంచి మినహాయింపు ఇచ్చారు.
  • చాలా మంది ‘బినామీ’ పేర్లతో భారీగా భూములు కలిగి ఉన్నారు.

 

Land Reforms in India |_80.1

మరింత చదవండి:

తాజా ఉద్యోగ ప్రకటనలు  ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి
ఉచిత స్టడీ మెటీరియల్ (APPSC, TSPSC) ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి
ఉచిత మాక్ టెస్టులు  ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి

 

Sharing is caring!

Download your free content now!

Congratulations!

Land Reforms in India |_100.1

కరెంట్ అఫైర్స్ -ఏప్రిల్ 2022 మాస పత్రిక

Download your free content now!

We have already received your details!

Land Reforms in India |_110.1

Please click download to receive Adda247's premium content on your email ID

Incorrect details? Fill the form again here

కరెంట్ అఫైర్స్ -ఏప్రిల్ 2022 మాస పత్రిక

Thank You, Your details have been submitted we will get back to you.