arrow
arrow
arrow
साङ्ख्यकारिकानुसारं प्रत्ययसर्गस्यावान्तरभेदौ चिनुत-A. विपर्ययः, शक्तिःB. विपर्ययः, अशक्तिःC. तुष्टिः, सिद्धिःD. अतुष्टिः, सिद्धिःअधस्तनेषु समुचितं वि
Question

साङ्ख्यकारिकानुसारं प्रत्ययसर्गस्यावान्तरभेदौ चिनुत-

A. विपर्ययः, शक्तिः

B. विपर्ययः, अशक्तिः

C. तुष्टिः, सिद्धिः

D. अतुष्टिः, सिद्धिः

अधस्तनेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-


A.

A, B केवलम्


B.

 B, D केवलम्


C.

B, C केवलम्


D.

A, D केवलम्

Correct option is C

परिचय

 सांख्य दर्शन भारतीय दर्शनों में से एक है जो प्रकृति और पुरुष के द्वैतवाद पर आधारित है, और इसमें सृष्टि प्रक्रिया तथा ज्ञान प्राप्ति के साधनों का विस्तृत वर्णन है, जिसमें प्रत्ययसर्ग भी एक महत्वपूर्ण भाग है।

व्याख्या

सांख्यकारिका के अनुसार, प्रत्ययसर्ग (बौद्धिक सृष्टि) के मुख्य चार अवांतर भेद हैं - विपर्यय (भ्रांति), अशक्ति (अक्षमता), तुष्टि (संतोष) और सिद्धि (उपलब्धि)।

प्रश्न में पूछा गया है कि प्रत्ययसर्ग के अवांतर भेदों को चुनें। दिए गए विकल्पों में, 'विपर्ययः, अशक्तिः' (विकल्प B) और 'तुष्टिः, सिद्धिः' (विकल्प C) दोनों ही प्रत्ययसर्ग के अवांतर भेद हैं।

इसलिए, सही विकल्प वह होगा जो B और C दोनों को समाहित करता हो। दिए गए अधस्तन विकल्पों में, विकल्प 3 'B, C केवलम्' सही उत्तर है।

रोचक तथ्य

  • विपर्यय (भ्रांति): यह अज्ञानता या मिथ्या ज्ञान को संदर्भित करता है, जो अष्टविंशतिभेद (28 प्रकार) का होता है।

  • अशक्ति (अक्षमता): यह इंद्रियों और बुद्धि की कार्य करने में असमर्थता को दर्शाता है, जो एकादश इंद्रियों की विकलता (11 प्रकार) और बुद्धि के 17 प्रकार की अक्षमताओं के कारण होती है।

  • तुष्टि (संतोष): यह वैराग्य या संतोष को दर्शाता है, जो नौ प्रकार का होता है।

  • सिद्धि (उपलब्धि): यह ज्ञान प्राप्ति के आठ साधनों को संदर्भित करता है।


Free Tests

Free
Must Attempt

Basics of Education: Pedagogy, Andragogy, and Hutagogy

languageIcon English
  • pdpQsnIcon10 Questions
  • pdpsheetsIcon20 Marks
  • timerIcon12 Mins
languageIcon English
Free
Must Attempt

UGC NET Paper 1 Mock Test 1

languageIcon English
  • pdpQsnIcon50 Questions
  • pdpsheetsIcon100 Marks
  • timerIcon60 Mins
languageIcon English
Free
Must Attempt

Basics of Education: Pedagogy, Andragogy, and Hutagogy

languageIcon English
  • pdpQsnIcon10 Questions
  • pdpsheetsIcon20 Marks
  • timerIcon12 Mins
languageIcon English
test-prime-package

Access ‘UGC NET Sanskrit’ Mock Tests with

  • 60000+ Mocks and Previous Year Papers
  • Unlimited Re-Attempts
  • Personalised Report Card
  • 500% Refund on Final Selection
  • Largest Community
students-icon
354k+ students have already unlocked exclusive benefits with Test Prime!
Our Plans
Monthsup-arrow