Correct option is C
"आदिरन्त्येन सहेता" इति सूत्रेण
प्रत्याहार संज्ञा स्थापितं क्रियते।
सूत्रार्थः: 1.
आदिः:
· सूत्रे वर्णक्रमे आरम्भः।
· उदाहरणः: "अ इ उ ण्" इत्यत्र "अ" आदिः अस्ति।
2.
अन्त्येन:
· अन्तिमः वर्णः, यः अनुस्वाराद्विभक्तेन परिहितः।
· उदाहरणः: "अ इ उ ण्" इत्यत्र "ण्" अन्त्यः अस्ति।
3.
सहेता:
· आरम्भवर्णः (आदिः) अन्त्यवर्णेन सह ग्रहणीयः।
· उदाहरणः: "अ" → "ण्" पर्यन्तं समस्ताः वर्णाः प्रत्याहाराय गृहीताः।
प्रत्याहारस्य परिभाषा: · प्रत्याहारः =
"संक्षिप्तः वर्णसमूहः"।
· अनेन महेश्वरसूत्राणि उपयोगाय सुलभानि भवन्ति।
· उदाहरणः:
·
"अण्" = "अ इ उ ण्।"
·
"हल्" = "ह य व र ट् ल ण्... ह ल्।"
Information Booster: 1.
प्रत्याहारस्य उपयोगः:
· पाणिनीय व्याकरणे विविधेषु सूत्रेषु प्रत्याहाराः वर्णसमूहस्य संक्षेपेण प्रयोगाय प्रयुज्यन्ते।
· उदाहरणः:
· "अच्" → अ, इ, उ, ऋ, ऌ, ए, ओ, ऐ, औ।
· "हल्" → सम्पूर्ण व्यञ्जनानि।
2.
सूत्रस्य महत्त्वम्:
· महेश्वरसूत्राणि प्रत्याहारसंरचनाय उपयोगी।
· प्रत्याहाराः व्याकरणसूत्राणां सन्दर्भे वर्णानां निर्देशं सरलं कुर्वन्ति।
Additional Knowledge: 1.
संहिता संज्ञा (a):
· "संहिता" इति "समीपत्वं" सूचयति।
· उदाहरणः: "संहिता संज्ञा" भिन्नः सन्दर्भः अस्ति।
2.
लोप संज्ञा (b):
· "लोपः" इति वर्णस्य अदर्शनं वा लोपं सूचयति।
· अयं विकल्पः अयुक्तः।
3.
संयोग संज्ञा (d):
· "संयोगः" व्यञ्जनानां संयुक्तः प्रयोगः।
· उदाहरणः: "क्त" इत्यत्र "क्" तथा "त" संयोगः।
निष्कर्षः:
"आदिरन्त्येन सहेता" इत्यनेन सूत्रेण
प्रत्याहार संज्ञा बोध्यते। अतः उत्तरः (c)
प्रत्याहार संज्ञा।