"नृपः विप्राय गां ददाति" इत्यस्य वाच्यपरिवर्तनं कृत्वा कर्मवाच्यं वाक्यं भवति?

Correct option is A

"नृपः विप्राय गां ददाति" इत्यस्य कर्मवाच्यं रूपं नृपेण विप्राय गौः दीयते भवति।
व्याकरणविधानम्: 1. कर्तृ → तृतीया विभक्तिः परिवर्त्यते:
· मूलवाक्ये "नृपः" (कर्तृ, प्रथमा विभक्तिः) अस्ति। कर्मवाच्ये "नृपः" → "नृपेण" (करणकारकः, तृतीया विभक्तिः) भवति।
2. कर्म → प्रथमा विभक्तिः परिवर्त्यते:
· मूलवाक्ये "गां" (कर्म, द्वितीया विभक्तिः) अस्ति। कर्मवाच्ये कर्मं → "गौः" (प्रथमा विभक्तिः) भवति।
3. समप्रदानम् (चतुर्थी विभक्तिः) अपरिवर्तितं भवति:
· "विप्राय" (चतुर्थी विभक्तिः, समप्रदानम्) अपरिवर्तितं भवति।
4. धातु → कर्मवाच्यरूपे परिवर्त्यते:
· "ददाति" (कर्तृवाच्यरूपम्) → "दीयते" (कर्मवाच्यरूपम्)।
शुद्धं कर्मवाच्यं वाक्यम्: · कर्तृवाच्यं वाक्यम्: "नृपः विप्राय गां ददाति।" (राजा ब्राह्मण को गाय देता है।)
· कर्मवाच्यं वाक्यम्: "नृपेण विप्राय गौः दीयते।" (गाय राजा द्वारा ब्राह्मण को दी जाती है।)
Information Booster: 1. वाच्यपरिवर्तनस्य नियमाः:
· कर्तृ (प्रथमा) → करणं (तृतीया)।
· कर्म (द्वितीया) → कर्ता (प्रथमा)।
· समप्रदानं (चतुर्थी) अपरिवर्तितम्।
· धातुः → कर्मवाच्यरूपे।
2. धातु परिवर्तनम्:
· ददाति → दीयते।
· पठति → पठ्यते।
· करोति → क्रियते।
Additional Knowledge: 1. नृपेण विप्रं गौः दीयते (b):
· "विप्रं" (द्वितीया विभक्तिः) अत्र अशुद्धम्। चतुर्थी विभक्तिः (विप्राय) अपेक्षिता।
2. नृपेण विप्राय गां दीयते (c):
· "गां" (द्वितीया विभक्तिः) अत्र अशुद्धम्। कर्मवाच्ये कर्मं प्रथमा विभक्तिः (गौः) भवति।
3. नृपाय विप्रेण गौः दीयते (d):
· "नृपाय" (चतुर्थी विभक्तिः) अत्र अशुद्धम्। कर्तृ (नृपः) करणरूपेण (नृपेण, तृतीया विभक्तिः) भवति।
निष्कर्षः: "नृपः विप्राय गां ददाति" इत्यस्य कर्मवाच्यं रूपं "नृपेण विप्राय गौः दीयते"। अतः उत्तरः (a) उचितः।