arrow
arrow
arrow
अधोलिखितं कथनद्वयमाश्रित्य समुचितमुत्तरं चिनुत - कथनम् I : याज्ञवल्क्यस्मृतौ दण्डनयस्य विस्तृतं विवेचनम् अस्ति। कथनम् II : याज्ञवल्क्यस्मृतिः के
Question

अधोलिखितं कथनद्वयमाश्रित्य समुचितमुत्तरं चिनुत -
कथनम् I : याज्ञवल्क्यस्मृतौ दण्डनयस्य विस्तृतं विवेचनम् अस्ति।
कथनम् II : याज्ञवल्क्यस्मृतिः केवलं गृह्यसूत्रम् अस्ति।
समुचितं विकल्पं चिनुत -

A.

I & II उभे अपि सत्ये

B.

I & II उभे अपि असत्ये

C.

I सत्यम् परन्तु II असत्यम्

D.

I असत्यम् परन्तु II सत्यम्

Correct option is C


परिचय: यह प्रश्न याज्ञवल्क्य स्मृति में दण्डनीति के विस्तृत विवेचन की उपस्थिति और इसके स्वरूप (केवल गृह्यसूत्र होना) की जाँच करता है।
व्याख्या:
सही विकल्प (c) I सत्यम् परन्तु II असत्यम् है। अर्थात्, कथन I सत्य है और कथन II असत्य है।
कथन I : याज्ञवल्क्यस्मृतौ दण्डनयस्य विस्तृतं विवेचनम् अस्ति। (सत्य) · यथार्थता: याज्ञवल्क्य स्मृति में दण्डनीति (न्यायशास्त्र, कानून और शासन कला) का विस्तृत विवेचन है।
· आधार: इस स्मृति का द्वितीय अध्याय (जिसे व्यवहाराध्याय कहा जाता है) पूरी तरह से कानून (व्यवहार), न्याय, दण्ड और मुकदमों के अठारह पदों (अष्टादश व्यवहारपद) को समर्पित है।
· महत्त्व: इस अध्याय की विषयवस्तु में राजा का कर्तव्य, न्याय की प्रक्रिया, साक्षी (गवाह), लेख्य (दस्तावेज़), और विभिन्न प्रकार के अपराधों के लिए दण्ड विधान (दण्डनय) शामिल हैं।
· निष्कर्ष: यह कथन सत्य है।
कथन II : याज्ञवल्क्यस्मृतिः केवलं गृह्यसूत्रम् अस्ति। (असत्य) · यथार्थता: यह कथन असत्य है।
· स्मृति का स्वरूप: याज्ञवल्क्य स्मृति एक धर्मशास्त्र ग्रंथ है, जिसे स्मृति या धर्मसंहिता कहा जाता है। यह केवल गृह्यसूत्र नहीं है।
· गृह्यसूत्र: गृह्यसूत्र वे ग्रंथ हैं जो केवल घरेलू संस्कारों (जैसे विवाह, उपनयन, सीमांतोन्नयन) और अनुष्ठानों पर केंद्रित होते हैं (जैसे पारस्कर गृह्यसूत्र)।
· याज्ञवल्क्य स्मृति का विभाजन: याज्ञवल्क्य स्मृति का विभाजन तीन अध्यायों में है:
1. आचाराध्याय (धार्मिक आचार और कर्मकांड)
2. व्यवहाराध्याय (कानून और न्याय-दण्डनीति)
3. प्रायश्चित्ताध्याय (पाप और प्रायश्चित)
· निष्कर्ष: चूँकि इसमें आचार, व्यवहार और प्रायश्चित तीनों का समावेश है, यह गृह्यसूत्र की तुलना में एक विस्तृत धर्मशास्त्र संहिता है।

Free Tests

Free
Must Attempt

Unit & Measurement - 1

languageIcon English
  • pdpQsnIcon10 Questions
  • pdpsheetsIcon10 Marks
  • timerIcon5 Mins
languageIcon English
Free
Must Attempt

States of Matter

languageIcon English
  • pdpQsnIcon10 Questions
  • pdpsheetsIcon10 Marks
  • timerIcon5 Mins
languageIcon English
Free
Must Attempt

Classification of Plants

languageIcon English
  • pdpQsnIcon10 Questions
  • pdpsheetsIcon10 Marks
  • timerIcon5 Mins
languageIcon English
test-prime-package

Access ‘Haryana Assistant Professor’ Mock Tests with

  • 60000+ Mocks and Previous Year Papers
  • Unlimited Re-Attempts
  • Personalised Report Card
  • 500% Refund on Final Selection
  • Largest Community
students-icon
354k+ students have already unlocked exclusive benefits with Test Prime!
Our Plans
Monthsup-arrow