arrow
arrow
arrow
अधोलिखितं कथनद्वयमाश्रित्य समुचितमुत्तरं चिनुत - कथनम् I : याज्ञवल्क्यस्मृतौ दण्डनयस्य विस्तृतं विवेचनम् अस्ति। कथनम् II : याज्ञवल्क्यस्मृतिः के
Question

अधोलिखितं कथनद्वयमाश्रित्य समुचितमुत्तरं चिनुत -
कथनम् I : याज्ञवल्क्यस्मृतौ दण्डनयस्य विस्तृतं विवेचनम् अस्ति।
कथनम् II : याज्ञवल्क्यस्मृतिः केवलं गृह्यसूत्रम् अस्ति।
समुचितं विकल्पं चिनुत -

A.

I & II उभे अपि सत्ये

B.

I & II उभे अपि असत्ये

C.

I सत्यम् परन्तु II असत्यम्

D.

I असत्यम् परन्तु II सत्यम्

Correct option is C


परिचय: यह प्रश्न याज्ञवल्क्य स्मृति में दण्डनीति के विस्तृत विवेचन की उपस्थिति और इसके स्वरूप (केवल गृह्यसूत्र होना) की जाँच करता है।
व्याख्या:
सही विकल्प (c) I सत्यम् परन्तु II असत्यम् है। अर्थात्, कथन I सत्य है और कथन II असत्य है।
कथन I : याज्ञवल्क्यस्मृतौ दण्डनयस्य विस्तृतं विवेचनम् अस्ति। (सत्य) · यथार्थता: याज्ञवल्क्य स्मृति में दण्डनीति (न्यायशास्त्र, कानून और शासन कला) का विस्तृत विवेचन है।
· आधार: इस स्मृति का द्वितीय अध्याय (जिसे व्यवहाराध्याय कहा जाता है) पूरी तरह से कानून (व्यवहार), न्याय, दण्ड और मुकदमों के अठारह पदों (अष्टादश व्यवहारपद) को समर्पित है।
· महत्त्व: इस अध्याय की विषयवस्तु में राजा का कर्तव्य, न्याय की प्रक्रिया, साक्षी (गवाह), लेख्य (दस्तावेज़), और विभिन्न प्रकार के अपराधों के लिए दण्ड विधान (दण्डनय) शामिल हैं।
· निष्कर्ष: यह कथन सत्य है।
कथन II : याज्ञवल्क्यस्मृतिः केवलं गृह्यसूत्रम् अस्ति। (असत्य) · यथार्थता: यह कथन असत्य है।
· स्मृति का स्वरूप: याज्ञवल्क्य स्मृति एक धर्मशास्त्र ग्रंथ है, जिसे स्मृति या धर्मसंहिता कहा जाता है। यह केवल गृह्यसूत्र नहीं है।
· गृह्यसूत्र: गृह्यसूत्र वे ग्रंथ हैं जो केवल घरेलू संस्कारों (जैसे विवाह, उपनयन, सीमांतोन्नयन) और अनुष्ठानों पर केंद्रित होते हैं (जैसे पारस्कर गृह्यसूत्र)।
· याज्ञवल्क्य स्मृति का विभाजन: याज्ञवल्क्य स्मृति का विभाजन तीन अध्यायों में है:
1. आचाराध्याय (धार्मिक आचार और कर्मकांड)
2. व्यवहाराध्याय (कानून और न्याय-दण्डनीति)
3. प्रायश्चित्ताध्याय (पाप और प्रायश्चित)
· निष्कर्ष: चूँकि इसमें आचार, व्यवहार और प्रायश्चित तीनों का समावेश है, यह गृह्यसूत्र की तुलना में एक विस्तृत धर्मशास्त्र संहिता है।

Free Tests

Free
Must Attempt

General Studies Subject Test 01

languageIcon English
  • pdpQsnIcon20 Questions
  • pdpsheetsIcon20 Marks
  • timerIcon15 Mins
languageIcon English
Free
Must Attempt

HSSC CET Group-C (Reasoning Ability) Practice set 01

languageIcon English
  • pdpQsnIcon20 Questions
  • pdpsheetsIcon20 Marks
  • timerIcon20 Mins
languageIcon English
Free
Must Attempt

HSSC CET Group-C (English Language) Practice set 01

languageIcon English
  • pdpQsnIcon20 Questions
  • pdpsheetsIcon20 Marks
  • timerIcon20 Mins
languageIcon English
test-prime-package

Access ‘Haryana Assistant Professor’ Mock Tests with

  • 60000+ Mocks and Previous Year Papers
  • Unlimited Re-Attempts
  • Personalised Report Card
  • 500% Refund on Final Selection
  • Largest Community
students-icon
341k+ students have already unlocked exclusive benefits with Test Prime!
Our Plans
Monthsup-arrow