अधोलिखितं कथनद्वयं आश्रित्य समुचितम् उत्तरं चिनुत-
कथनम् (I): आन्वीक्षकीत्रयीवार्तानाम् योगक्षेमसाधनो दण्ड:। कथनम् (II): दुष्प्रणीतः कामक्रोधाभ्यामज्ञानाद्, वानप्रस्थपरिव्राजकान् अपि कोपयति।
यथोचितम् विकल्पम् चिनुत-

Correct option is A

समाधानम्: (कथनम् I): "आन्वीक्षकीत्रयीवार्तानाम् योगक्षेमसाधनो दण्डः" इत्येतत् सत्यं। प्राचीन भारतीय राजतन्त्रे, दण्डः (राजदण्डः) प्रशासनस्य प्रमुखं साधनं भवति। दण्डेन धर्मस्य स्थापनं, योगक्षेमस्य रक्षणं च सम्भवति। आन्वीक्षिकी (तत्त्वचिन्तनम्), त्रयी (वेदविद्या), वार्ता (वाणिज्यकर्म) इत्येतासु दण्डः सुशासनं स्थिरं करोति। अतः प्रथमं कथनं सत्यं।
(कथनम् II): "दुष्प्रणीतः दण्डः कामक्रोधाभ्यामज्ञानात्, वानप्रस्थपरिव्राजकान् अपि कोपयति" इत्येतत् अपि सत्यं। यदा दण्डः न्यायसङ्गतः न भवति, तदा सः अनर्थकारीः भवति। कामक्रोधजनितः अज्ञानयुक्तः दण्डः सदा हानिकरः। एषः केवलं प्रजायाः नाशं न करोति, अपि तु त्यागिनां वानप्रस्थपरिव्राजकादीनाम् अपि क्रोधं प्रेरयति।
Information Booster: 1. दण्डः सुशासनस्य मूलम्: कौटिलीयार्थशास्त्रे दण्डस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्। दण्डेन राजधर्मः संरक्षितः भवति। सः आन्वीक्षिकी (तर्कविद्या), त्रयी (धर्मनीति), वार्ता (अर्थनीति) च योगक्षेमं साधयन्ति।
2. दुष्प्रणीतदण्डस्य परिणामः: यदा दण्डः अन्यायपूर्वकः वा अज्ञानपूर्णः भवति, तदा प्रजा, राजकर्मचारिणः, त्यागिनः च सर्वे क्लेशं प्राप्नुवन्ति। कौटिल्यः उक्तवान् — "अन्यायः दण्डः राज्यं नाशयति।"
Additional Knowledge: 1. उभे असत्ये (b): प्रथमं च द्वितीयं च कथनं सत्यं इत्यतः एषः विकल्पः निरस्तः।
2. I सत्यं परन्तु II असत्यं (c): द्वितीयं कथनं अपि सत्यं इत्यतः एषः विकल्पः निरस्तः।
3. I असत्यं परन्तु II सत्यं (d): प्रथमं कथनं सत्यं इत्यतः एषः विकल्पः निरस्तः।