अभावविषयकप्रत्यक्षप्रमायां चक्षुरिन्द्रियस्य, अभावपदार्थस्य च मध्ये सन्निकर्ष: -

Correct option is D

अभावविषयकप्रत्यक्षप्रमाणम् तु अभावस्य (absence) ज्ञानं सूचयति। चक्षुरिन्द्रियस्य तथा अभावपदार्थस्य (जैसे घटाभावः इत्यादि) सम्बन्धः विशेषणविशेष्यभावः नामकः सम्बन्धः भवति।
1. विशेषणविशेष्यभावः (Qualifier-Qualified Relation):
· विशेषणं तु विशेष्यस्य धर्मं दर्शयति।
· उदाहरणम् – "घटः नास्ति" इत्यत्र अभावः विशेषणं भवति, तथा विशेष्यं तु घटः अस्ति।
· अतः चक्षुरिन्द्रियस्य ज्ञाने अभावस्य विषयक सन्निकर्षः विशेषणविशेष्यभावः इति कथ्यते।
अन्य विकल्पानां विश्लेषणम्: 1. समवेतसमवायः (Option 1):
· समवेतसमवायः तु गुणानां द्रव्ये स्थितेः सूचकः अस्ति।
· इदं सन्निकर्षः अभावज्ञानाय उपयुक्तः न भवति।
2. संयुक्तसमवेतसमवायः (Option 2):
· संयुक्तसमवेतसमवायः तु अन्योन्यसम्बद्ध वस्तूनां सम्बन्धं दर्शयति।
· इदं विशेषरूपेण अभावज्ञानं स्पष्टं न करोतिः।
3. समवायः (Option 3):
· समवायः अविनाभावसम्बन्धः अस्ति, यथा – गुणस्य द्रव्ये सम्बन्धः।
· इह अभावविषये समवायः न सम्भवति।
Information Booster: अभावविषयक प्रत्यक्षम्:
· चक्षुरिन्द्रियस्य ज्ञानं यदा वस्तु-विशेषस्य अभावं दर्शयति, तदा सः सम्बन्धः विशेषणविशेष्यभावः भवति।
· उदाहरणम् – "घटः नास्ति" इत्यत्र "नास्ति" विशेषणं अस्ति, तथा "घटः" विशेष्यं।
निष्कर्षः: चक्षुरिन्द्रियस्य तथा अभावपदार्थस्य मध्ये सन्निकर्षः विशेषणविशेष्यभावः अस्ति।