औचित्य-भेदौ स्तः?
(A) अभिप्रायः स्वभावश्च (B) कालः देशश्च (C) ध्वनिः रीतिश्च (D) पदं वर्णश्च
समीचीनतमं चिनुत –

Correct option is D

औचित्यस्य भेदाः प्रमुखतया अभिप्रायः स्वभावश्च तथा कालः देशश्च इति मान्याः।
औचित्यस्य भेदाः – 1. अभिप्रायः स्वभावश्च (Option A):
· अभिप्रायः – कर्तुः भावना अथवा उद्देश्यं।
· स्वभावः – स्वाभाविकं गुणं वा स्थिति।
· काव्ये अथवा व्यवहारान्तर्गतं, अभिप्रायः स्वभावानुसारं औचित्यं भवति।
2. कालः देशश्च (Option B):
· कालः – समयविशेषः।
· देशः – स्थानविशेषः।
· काव्ये औचित्यं समयानुकूलता (कालः) तथा स्थानानुकूलता (देशः) अनुसारं प्रतिष्ठितं भवति।
अन्य विकल्पानां विश्लेषणम् – 1. ध्वनिः रीतिश्च (Option C):
· ध्वनिः – काव्यस्य गूढार्थः।
· रीति – काव्यशैली।
· अत्र औचित्यस्य प्रधानभेद न स्यात्।
2. पदं वर्णञ्च (Option D):
· पदं – शब्दविन्यासः।
· वर्णः – वर्णविशेषः।
· औचित्यं पद-वर्णनियमस्य सन्दर्भे उपयुक्तं नास्ति।
Information Booster औचित्यम् – औचित्यं तात्पर्यं युक्तता, उपयुक्तता अथवा समयानुकूलता।
1. काल-देश औचित्यं – समय, स्थानानुसारं यथायोग्यं कार्यम्।
2. अभिप्राय-स्वभाव औचित्यं – उद्देश्य वा स्वभावानुसारं संगतं आचरणम्।
Additional Knowledge 1. ध्वनि-रीति (C): अलङ्कारशास्त्रस्य एक भागः अस्ति, परन्तु औचित्यस्य भेदेन मुख्य न भवति।
2. पद-वर्ण (D): व्याकरणसम्बद्ध विषयः।
अतः औचित्यस्य भेदाः (A) अभिप्रायः स्वभावश्च एवम् (B) कालः देशश्च इति सिध्यति।