अधस्तनेषु समुचिते उत्तरे स्तः - A. नवान्तरायाश्चित्तविक्षेपाः B. वृत्तयः सप्त क्लिष्टाक्लिष्टाः C. चतुष्पदी कर्मजातिः D. द्विविधसम्प्रज्ञातसमाधिः
उपर्युक्तकथनस्यालोके अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

Correct option is A

पतञ्जलिमुनिनिर्मिते योगसूत्रे स्पष्टं विवेचनं कृतं यत्र चित्तविक्षेपाः, कर्मजातिः, वृत्तयः, समाधिः च विश्लेषणपूर्वकं वर्णिताः। अधोलिखितं विवेचनं वस्तूनां पुष्टि करोति —
1. नवान्तरायाश्चित्तविक्षेपाः (A): पतञ्जलिना योगसूत्रेषु नव प्रकाराः चित्तविक्षेपाः (चित्तस्य एकाग्रतायाः विघ्नाः) निर्दिष्टाः —
· व्याधिः (शारीरिक रोगः),
· स्त्यानम् (अलस्यः),
· संशयः (आत्मविश्वासाभावः),
· प्रमादः (सावधानताहीनता),
· आलस्यं (श्रमं विना कर्मं),
· अविरतिः (विषयानां आसक्ति),
· भ्रान्तिदर्शनम् (मिथ्याज्ञानम्),
· अलब्धभूमिकत्वम् (अधोवृत्तिः),
· अनवस्थितत्वम् (चित्तस्थैर्याभावः)।
2. द्विविधसम्प्रज्ञातसमाधिः (D): पतञ्जलिः समाधिं द्विविधं परिभाषति —
· सम्प्रज्ञातसमाधिः: सवितर्क, निर्वितर्क, सविचार, निर्विचार इत्यादि भेदैः युक्तः।
· असम्प्रज्ञातसमाधिः: चित्तस्य परामध्या यत्र केवलं संस्कारः अवशिष्टः भवति।
3. वृत्तयः सप्त क्लिष्टाक्लिष्टाः (B): पतञ्जलिना वृत्तयः पञ्च निर्दिष्टाः (न तु सप्त) — प्रमाण, विपर्यय, विकल्प, निद्रा, स्मृतिः। अतोपि B विकल्पः अनुचितः।
4. चतुष्पदी कर्मजातिः (C): पतञ्जलिना च चतुष्पदी कर्मजातिः विशेषतया न निर्दिष्टा। अतः C विकल्पः अपि अनुचितः।
Information Booster: पतञ्जलिनिर्मितः योगदर्शनं योगाभ्यासस्य आधारभूतशास्त्रम्।
· चित्तविक्षेपाः: योगाभ्यासे साधकानाम् अवरोधं कुर्वन्ति।
· सम्प्रज्ञातसमाधिः: चित्तस्य स्थिरता च योगस्य अंतिमं लक्ष्यं।
Additional Knowledge:
· वृत्तयः (B): पञ्च प्रकारा एव निर्दिष्टाः।
· कर्मजातिः (C): अष्टाङ्गयोगे कर्मजातिः न विशेषतः प्रतिपादिता।
अतः उपयुक्तानुसारं उत्तरं (c) A, D केवलम्।